অসমৰ কাজিৰঙা ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ পৰা মধ্যপ্ৰদেশৰ কানহা ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পলৈ বিলুপ্তপ্ৰায় বনৰীয়া ম’হ স্থানান্তৰ কৰা কাৰ্যসূচীয়ে বৰ্তমান দেশৰ সংৰক্ষণবিদসকলৰ মাজত এক ব্যাপক চৰ্চাৰ সৃষ্টি কৰিছে। পৰিৱেশৰ হেৰুৱা ভাৰসাম্য ঘূৰাই অনাৰ লক্ষ্যৰে হাতত লোৱা এই বিশেষ পদক্ষেপে প্ৰকৃতিৰ জৈৱিক তন্ত্ৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা বা এঞ্জিনিয়াৰ্ড ৰিৱাইল্ডিঙৰ সুফল আৰু বিপদসমূহৰ ওপৰত এক নতুন তৰ্কৰ সূচনা কৰিছে। ভাৰতৰ বন্যপ্ৰাণী সংৰক্ষণ কৌশলত এয়া এক ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন হিচাপে দেখা গৈছে, য’ত কেৱল সুৰক্ষাতে সীমাবদ্ধ নাথাকি প্ৰকৃতিৰ পূৰ্বৰ অৱস্থা ঘূৰাই অনাৰ চেষ্টা কৰা হৈছে।
উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ গৌৰৱ এই বনৰীয়া ম’হসমূহ এসময়ত মধ্য ভাৰতৰ অৰণ্যত উভৈনদী আছিল যদিও ১৯৭৯ চনৰ ভিতৰত কানহাৰ পৰা এই প্ৰজাতিটো সম্পূৰ্ণৰূপে নোহোৱা হৈ গৈছিল। বৰ্তমান এই ম’হসমূহক পুনৰ কানহালৈ নিয়াৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য হ’ল ঘাঁহনি অঞ্চলৰ প্ৰাকৃতিক নিয়ন্ত্ৰণ আৰু পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ কাৰ্যক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা। অৱশ্যে একাংশ বিশেষজ্ঞই এই ক্ষেত্ৰত সতৰ্কবাণীও শুনাইছে। তেওঁলোকৰ মতে দশক দশক ধৰি যিটো পৰিৱেশত এটা নিৰ্দিষ্ট প্ৰজাতি নাছিল, তাত হঠাতে তাক পুনৰ মুকলি কৰি দিলে অনিশ্চয়তাৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। কানহাৰ বৰ্তমানৰ অৱস্থা আগৰ তুলনাত বহুখিনি সলনি হৈছে আৰু এই বিয়াগোম তৃণভোজী প্ৰাণীটোৱে তাত বনস্পতিৰ ধৰণ সলনি কৰি দি অন্যান্য বন্যপ্ৰাণীৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
এই স্থানান্তৰ প্ৰক্ৰিয়াটোৰ আঁৰত আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণো আছে। পৃথিৱীৰ মুঠ বনৰীয়া ম’হৰ প্ৰায় ৯৯ শতাংশই বৰ্তমান অসমত আৰু বিশেষকৈ কাজিৰঙাত বাস কৰে। ইয়াৰ ফলত বানপানী, মহামাৰী বা কোনো প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ আহিলে সমগ্ৰ প্ৰজাতিটোৱে বিপদৰ মুখত পৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সেয়েহে মধ্য ভাৰতত ইয়াৰ এক সুকীয়া বসতি স্থাপন কৰিলে প্ৰজাতিটোৰ অস্তিত্ব সুৰক্ষিত হ’ব বুলি বিজ্ঞানীসকলে ধাৰণা কৰিছে। এই সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটো অতি সূক্ষ্ম পৰিকল্পনাৰে কৰা হৈছে, য’ত ম’হকেইটাক ট্ৰাংকুলাইজ কৰাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কোৱাৰেণ্টাইনত ৰখা আৰু আচৰণ পৰীক্ষা কৰালৈকে সকলো দিশ সামৰি লোৱা হৈছে।
কাজিৰঙাৰ পৰা প্ৰায় ২০০০ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ কানহালৈ পশু চিকিৎসকৰ তত্বাৱধানত এক মতা আৰু তিনিজনী মাইকী ম’হৰ প্ৰথমটো দল ইতিমধ্যে নিয়া হৈছে। আগলৈ আৰু অধিক ম’হ নিয়াৰ পৰিকল্পনা আছে। অৱশ্যে এই প্ৰচেষ্টা কিমান সফল হ’ব সেয়া নিৰ্ভৰ কৰিব নতুন পৰিৱেশত ম’হকেইটাই কেনেকৈ নিজক খাপ খুৱাই লয় আৰু বংশবৃদ্ধি কৰে তাৰ ওপৰত। তৃণমূল পৰ্যায়ৰ একাংশ পৰিৱেশ কৰ্মীয়ে আশংকা প্ৰকাশ কৰিছে যে প্ৰকৃতিয়ে নিজেই নিজক নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, গতিকে এনে মানৱীয় হস্তক্ষেপৰ ফলত দীৰ্ঘম্যাদী পৰ্যবেক্ষণ নহ’লে অনাকাংক্ষিত সমস্যাৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। অসম আৰু মধ্যপ্ৰদেশ চৰকাৰৰ সহযোগত আৰম্ভ হোৱা এই আঁচনিখনে ভাৰতৰ বন্যপ্ৰাণী ইতিহাসত এক নতুন অধ্যায়ৰ সূচনা কৰিছে।
