কংগ্ৰেছৰ বংশগত তথা পৰিয়ালতান্ত্ৰিক ৰাজনীতিৰ বিষয়ে সাধাৰণতে ভাৰতীয় ৰাজনীতিত ব্যাপক চৰ্চা হয়। ২০১৪ চনৰ লোকসভা নিৰ্বাচনত বিজেপি দলে এই বিষয়টোক নিৰ্বাচনী প্ৰচাৰৰ অন্যতম হাথিয়াৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে নিৰ্বাচিত হোৱাৰ পিছত নৰেন্দ্ৰ মোদীয়েও সঘনাই বংশগত ৰাজনীতিৰ বাবে কংগ্ৰেছ তথা বিৰোধী দলসমূহক সমালোচনা কৰি আহিছে।
বিজেপিৰ মতে, বংশগত ৰাজনীতিয়ে দেশক প্ৰগতি-উন্নতিৰ ক্ষেত্ৰত পিচুৱাই থৈছে। দেশবাসীক ইয়াৰ পৰা কেৱল বিজেপিয়েহে উদ্ধাৰ কৰিব পাৰিব বুলি তেওঁলোকে সদম্ভে ঘোষণা কৰি আহিছে। দেশত কেৱল কংগ্ৰেছেই বংশগত ৰাজনীতি কৰেনে? শাসনাধীষ্ঠ বিজেপিয়ে বংশগত ৰাজনীতিৰ আশ্ৰয় লোৱা নাই নেকি? কিন্তু বংশগত ৰাজনীতিৰ পৰা কিমান মুক্ত বিজেপি? চাও আহক এই সন্দৰ্ভত এক বিশেষ প্ৰতিবেদন।
কৰ্ণাটকৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী তথা জনতা দল ছেকুলাৰৰ নেতা এইচ ডি কুমাৰস্বামীয়ে শেহতীয়াকৈ এই সম্পৰ্কত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্তব্য কৰিছে। এটা টুইটযোগে তেওঁ লিখিছে যে বংশগত ৰাজনীতিৰ পৰা বিজেপি কোনোপধ্যেই মুক্ত নহয়। তেওঁ এই সম্পৰ্কত কেইবাজনো বিজেপি নেতা আৰু তেওঁলোকৰ বংশগত ৰাজনীতিৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰে। এইখিনিতে চাও আহক, কোনকেইজন বিজেপি নেতাই বংশগত ৰাজনীতি বৰ্তাই আহিছে।
বংশগত ৰাজনীতিক লৈ সৰৱ হৈ আহিছে গৃহমন্ত্ৰী অমিত শ্বাহ। কিন্তু এই তালিকাখনত প্ৰথমেই নাম ল’ব লাগিব তেওঁৰে। শ্বাহৰ পুত্ৰ হৈছে জয় শ্বাহ। বৰ্তমান বিচিচিআইৰ অধ্যক্ষ। ইয়াৰ উপৰিও এছিয়ান ক্ৰিকেট কাউন্সিলৰো তেওঁ সভাপতি। এতিয়া প্ৰশ্ন হৈছে যে সৰুতে ক্ৰিকেট খেলৰ প্ৰশিক্ষণ লৈও ব্যৰ্থ হোৱা জয় শ্বাহে কিদৰে চিধাই অধ্যক্ষৰ আসনত বহিব পাৰিলে? আনকি বিচিচিআইৰ সভাপতি সৌৰভ গাংগুলীৰ দৰে কিংম্বদন্তী ক্ৰিকেটাৰতকৈ তেওঁ অধিক ক্ষমতা লাভ কৰিছে। অমিত শ্বাহৰ পুত্ৰ নোহোৱা হ’লে এই পদবীত বহিব পাৰিলেহেঁতেননে জয় শ্বাহে?
জ্যোতিৰাদিত্য সিন্ধিয়া। দেশৰ এগৰাকী মহাপ্ৰতাপী নেতা তথা মোদী চৰকাৰৰ নাগৰ বিমানন মন্ত্ৰী। সিন্ধিয়া পূৰ্বে কংগ্ৰেছত আছিল আৰু এতিয়া বিজেপিলৈ আহিল। জ্যোতিৰাদিত্য সিন্ধিয়া এটা বিখ্যাত ৰাজবংশৰ উত্তাৰিধাৰী। এসময়ত গোৱালিয়ৰ ৰাজ্য শাসন কৰিছিল এই সিন্ধিয়া বংশই।
ভাৰতে স্বাধিনতা লাভ কৰাৰ পাছতে দেশৰ পৰা ৰাজবংশসমূহৰ শাসন আঁতৰোৱা হয়। সেইবাবে সিন্ধিয়া বংশৰ সদস্য আৰু উত্তৰাধিকাৰসকল গণতান্ত্ৰিক ৰাজনীতিত ভৰি দিয়ে। সিন্ধিয়া বংশৰে বসুন্ধৰা ৰাজে সিন্ধিয়াই বিজেপিৰ টিকটত ৰাজস্থানৰ মুখ্যমন্ত্ৰীও হৈছিল। আনহাতে জ্যোতিৰাদিত্য সিন্ধিয়াৰ দেউতাক মাধৱৰাও সিন্ধিয়াই ৰাজীৱ গান্ধী চৰকাৰৰ দিনত কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী হৈছিল। বৰ্তমান জ্যোতিৰাদিত্য যিটো বিভাগত আছে, দেউতাক মাধৱৰাওৱো একেটা বিভাগৰে মন্ত্ৰী আছিল। এতিয়া প্ৰশ্ন হয়, বিজেপিয়ে বংশগত ৰাজনীতিয়ে জ্যোতিৰাদিত্য সিন্ধিয়াক ঢুকি নাপায় নেকি?
‘গাড্ডাৰকো গুলি মাৰো’ শ্লোগানেৰে কাবিৰোধী আন্দোলনৰ সময়ত তীব্ৰ চৰ্চা লাভ কৰিছিল অনুৰাগ ঠাকুৰে। তেওঁ বৰ্তমান মোদী মন্ত্ৰীসভাত তথ্য-সম্প্ৰচাৰ আৰু ক্ৰীড়ামন্ত্ৰীত্বৰ দৰে বিয়াগোম বিভাগৰ দায়িত্বত আছে। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ বিচিচিআইৰ সভাপতিৰ আসনতো উপৱিষ্ট হৈছিল। অনুৰাগ ঠাকুৰৰ দেউতাক প্ৰেম কুমাৰ ধুমাল আছিল বিজেপিৰ এগৰাকী শক্তিশালী নেতা। হিমাচল প্ৰদেশৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হৈছিল প্ৰেম কুমাৰ ধামাল। তেনেস্থলত বংশগত ৰাজনীতিৰ বাবে কেৱল বিৰোধী দলসমূহৰ বিৰুদ্ধে কেনেদৰে উত্তাল হ’ব পাৰে বিজেপি দল?
পিয়ুশ গোৱেল। মোদী মন্ত্ৰীসভাৰ বাণিজ্য, উদ্যোগকে ধৰি কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ দপ্তৰৰ দায়িত্বত আছে এওঁ। পিয়ুশ গোৱেলৰ দেউতাক বেদ প্ৰকাশ গোৱেলো বিজেপিৰ শক্তিশালী নেতা আৰু কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী আছিল। বংশগত ৰাজনীতি কৰি বিজেপি চৰকাৰৰ কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী হোৱা কেৱল এইকেইজনেই নহয়। আৰু একাধিক নাম আছে, যিসমূহ বংশগত ৰাজনীতিৰ প্ৰতিভূস্বৰূপ। ইয়াৰ ভিতৰত অন্যতম হৈছে শিক্ষামন্ত্ৰী ধৰ্মেন্দ্ৰ প্ৰধান আৰু আইনমন্ত্ৰী কিৰেন ৰিজিজু। এওঁলোকৰ দেউতাকো শক্তিশালী ৰাজনৈতিক নেতা আছিল।
আনহাতে, ৰাজ্যসমূহৰ মুখ্যমন্ত্ৰীত্বৰ আসন শুৱনি কৰা কেইবাজনো বিজেপি নেতাও এই বংশগত ৰাজনীতি কৰি আহিছে। কৰ্ণাটকৰ মুখ্যমন্ত্ৰী বাসৱৰাজ বম্মাইৰ দেউতাক এচ আৰ বম্মাইও মুখ্যমন্ত্ৰী আৰু কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীত্বৰ আসনত উপৱিষ্ট হৈছিল। এছ আৰ বম্মাই জনতা পাৰ্টিত আছিল যদিও ২০০৮ চনত তেওঁৰ পুত্ৰ বাসৱৰাজ বম্মাই বিজেপিত যোগদান কৰে। তাৰপাছতে হৈ পৰে কৰ্ণাটকৰ দলটোৰ এগৰাকী মুখ্য নেতা। ২০২১ চনত তেওঁ মুখ্যমন্ত্ৰী হয়। প্ৰশ্ন হয়, বাসৱৰাজ বম্মাইৰ ক্ষেত্ৰত বিজেপিয়ে বংশগত ৰাজনীতিৰ ইচ্যুটো কিয় বাদ দিলে?
ওপৰৰ নামসমূহ কেৱল মাত্ৰ কেইটামান উদাহৰণহে। দেশজুৰি অজস্ৰ বিজেপি সাংসদ-বিধায়ক আছে, যিসমূহ বংশগত ৰাজনীতি কৰি আছে। এতিয়া প্ৰশ্ন হয়, বংশগত ৰাজনীতি বিৰোধিতাৰে জনসচেতনতা সৃষ্টি কৰিব বিচৰা বিজেপিয়ে নিজলৈ কিয় চকু মেলি নাচায়? নে বিজেপিয়ে কেৱল বিৰোধীৰহে ভুলসমূহ দেখুৱাই জনতাক ফাঁকী মাৰিব পাৰে? নিজে ধোঁৱা তুলসীৰ পাত নেকি?
