বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ অৰ্থাৎ UGCৰ কাৰ্যবাহী অধ্যক্ষ হিচাপে পুনৰ এগৰাকী চৰকাৰী আমোলাক দায়িত্ব দিয়া হৈছে। ভাৰত চৰকাৰৰ উচ্চশিক্ষা সচিব দীপ্তি গৌৰ মুখাৰ্জীক UGCৰ নতুন কাৰ্যনিৰ্বাহী অধ্যক্ষ হিচাপে নিযুক্তি দিয়াৰ পাছতে দেশৰ উচ্চশিক্ষা মহলত তীব্ৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি হৈছে।
UGC এটা স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা। এনে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উচ্চশিক্ষা নিয়ন্ত্ৰক সংস্থাৰ মুৰব্বীৰ পদত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ এগৰাকী বৰ্তমানৰ বিষয়া নিযুক্ত কৰাৰ সিদ্ধান্তক লৈ বহুতে প্ৰশ্ন তুলিছে। শিক্ষামহলৰ একাংশৰ মতে, এই নিযুক্তি UGCৰ স্বায়ত্তশাসনত চৰকাৰী হস্তক্ষেপৰ উদাহৰণ হ’ব পাৰে।
ইয়াৰ পূৰ্বে উচ্চশিক্ষা সচিব হিচাপে দায়িত্বত আছিল বিনীত জোশী। তেওঁক পঞ্চায়তী ৰাজ মন্ত্ৰালয়ৰ সচিব পদলৈ বদলি কৰাৰ পাছত যোৱা মাহত দীপ্তি গৌৰ মুখাৰ্জীক উচ্চশিক্ষা সচিব হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। অধ্যাপক এম জগদেশ কুমাৰৰ কাৰ্যকাল শেষ হোৱাৰ পাছত বিনীত জোশীয়েও ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ পৰা UGCৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আহিছিল।
UGC আইন অনুসৰি আয়োগখনৰ গঠনত এজন অধ্যক্ষ, এজন উপাধ্যক্ষ আৰু ১০ জন সদস্য থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত চাৰিজন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষক, চাৰিজন বিশিষ্ট ব্যক্তি আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ দুজন বিষয়া থকাৰ ব্যৱস্থা আছে। কিন্তু আইনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিধান অনুসৰি, অধ্যক্ষৰ পদত এনে ব্যক্তিকহে বাছনি কৰিব লাগে যিজন কেন্দ্ৰ বা কোনো ৰাজ্য চৰকাৰৰ কৰ্মচাৰী নহয়।
এই বিধানৰ বাবেই বৰ্তমানৰ নিযুক্তিক লৈ বিতৰ্ক অধিক গভীৰ হৈছে। UGCৰ প্ৰাক্তন সচিব অধ্যাপক আৰ কে চৌহানে মত প্ৰকাশ কৰি কৈছে যে আয়োগৰ সদস্যসকলৰ ভিতৰত জ্যেষ্ঠ শিক্ষাবিদজনক অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব দিয়া উচিত আছিল। তেওঁৰ মতে, উচ্চশিক্ষা সচিবক অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব দিয়া UGC আইনৰ স্পষ্ট উলংঘন আৰু ইয়াৰ ফলত সংস্থাটোৰ স্বায়ত্তশাসন দুৰ্বল হোৱাৰ আশংকা আছে।
বৰ্তমান UGCৰ ১০ জন সদস্যৰ ভিতৰত ছয়জন শিক্ষাবিদ। আনহাতে, উপাধ্যক্ষৰ পদটো এতিয়াও খালী হৈ আছে। এনে সময়তে পুনৰ এগৰাকী চৰকাৰী বিষয়াক আয়োগৰ সৰ্বোচ্চ পদত বহুওৱাক লৈ শিক্ষামহলৰ বিভিন্ন অংশত আপত্তি উত্থাপন হৈছে।
শিক্ষামহলৰ একাংশই এই ঘটনাক কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ উচ্চশিক্ষা নীতিৰ সৈতে সংযোগ কৰি চাইছে। তেওঁলোকৰ মতে, নতুন শিক্ষানীতি ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰে শিক্ষাবিদৰ তুলনাত আমোলাত অধিক আস্থা ৰাখিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। ৰাজ্যসমূহতো ৰাজ্যপালসকলৰ আচার্য হিচাপে ভূমিকা অধিক সক্ৰিয় হোৱাৰ সময়তে কেন্দ্ৰীয় স্তৰতো উচ্চশিক্ষাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সংস্থাসমূহত চৰকাৰী বিষয়াৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পোৱা বুলি তেওঁলোকে অভিযোগ কৰিছে।
ইয়াৰ মাজতে চৰকাৰে প্ৰস্তাৱ কৰা বিকশিত ভাৰত শিক্ষা অধিষ্ঠান বিধেয়কক লৈও চৰ্চা চলি আছে। এগৰাকী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উপাচাৰ্যই নাম প্ৰকাশ নকৰাৰ চৰ্তত কয় যে এই বিধেয়কৰ জৰিয়তে স্বীকৃতি, নিয়ন্ত্ৰণ আৰু মান নিৰ্ধাৰণৰ বাবে পৃথক পৰিষদ থকা এখন নতুন সৰ্বজনীন উচ্চশিক্ষা নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা গঢ়ি তোলাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। তেওঁৰ মতে, এই নতুন সংস্থা গঠন হোৱাৰ পাছত UGCৰ গুৰুত্ব বহু পৰিমাণে কমি যাব পাৰে আৰু নতুন ব্যৱস্থাত চৰকাৰী আমোলাৰ ভূমিকাই অধিক প্ৰাধান্য লাভ কৰিব পাৰে।
শিক্ষামহলৰ একাংশৰ মতে, প্ৰস্তাৱিত বিধেয়কখনৰ ধাৰণাই ইতিমধ্যে এই ইংগিত দিছে যে চৰকাৰে উচ্চশিক্ষাৰ নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থা অধিকাংশই চৰকাৰী বিষয়াৰ হাতত ৰখাৰ দিশে আগবাঢ়িছে। বিধেয়কখন বৰ্তমান যৌথ সংসদীয় সমিতিৰ পৰ্যালোচনাৰ অধীনত থকাৰ সময়তে UGCত একে ধৰণৰ ব্যৱস্থা আৰম্ভ হোৱাক লৈও প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে।
উচ্চশিক্ষাক অধিক স্বাধীন আৰু স্বচ্ছভাৱে আগুৱাই নিবলৈ নিয়ন্ত্ৰক সংস্থাসমূহৰ শীৰ্ষ পদত অভিজ্ঞ শিক্ষাবিদক স্থান দিয়াটোৱেই অধিক উপযুক্ত বুলি শিক্ষামহলৰ একাংশই মত প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, বিশ্ববিদ্যালয় আৰু উচ্চশিক্ষা ব্যৱস্থাৰ বাস্তৱ সমস্যাৰ সৈতে ওচৰ সম্পৰ্ক থকা ব্যক্তিৰ নেতৃত্বতহে এনে সংস্থাই অধিক ফলপ্ৰসূভাৱে কাম কৰিব পাৰে।
ইয়াৰ পূৰ্বেও ২০২১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত অধ্যাপক ডি পি সিঙে অৱসৰ লোৱাৰ পাছত সেই সময়ৰ উচ্চশিক্ষা সচিব সঞ্জয় মূর্তীক কিছু সময়ৰ বাবে UGCৰ কাৰ্যনিৰ্বাহী অধ্যক্ষৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। কিন্তু এতিয়া উচ্চশিক্ষা সচিবসকলক পুনঃপুনঃ UGCৰ শীৰ্ষ পদত অতিৰিক্ত দায়িত্ব দিয়াৰ ঘটনাই বিতৰ্কক নতুন ৰূপ দিছে। UGCৰ স্বায়ত্তশাসন, আইনী বিধান আৰু উচ্চশিক্ষাৰ ভৱিষ্যৎক লৈ এতিয়া স্বাভাৱিকভাৱেই উঠিছে এক ডাঙৰ প্ৰশ্ন – শিক্ষাৰ নীতি নিৰ্ধাৰণৰ মুৰব্বী আসনত শিক্ষাবিদ থাকিব নে আমোলাৰ দখলেই হ’ব শেষ কথা?
