উন্নয়ন মানে ধ্বংশ নেকি? সচেতন নাগৰিকৰ মনত সম্প্ৰতি এই প্ৰশ্নই উদ্বেগৰ সৃষ্টি কৰিছে, কাৰণ ভাৰত চৰকাৰে গ্ৰহণ কৰা আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নমূলক প্ৰকল্প সমূহে পৰিৱেশৰ ব্যাপক হাৰত অনিষ্ট সাধন কৰিছে। চৰকাৰৰ এনে স্থিতিয়ে বহনক্ষম উন্নয়নক নস্যাৎ কৰি আহিছে। এনে পৰিস্থিতিত প্ৰশ্ন উত্থাপন হয় যে পৰিৱেশৰ লগত সহৱস্থান কৰি পৰিৱেশ ধ্বংশ নকৰাকৈ দেশৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন সম্ভৱ নহয় নেকি? নে চৰকাৰ তেনে সদিচ্ছা নাই? এই প্ৰশ্ন অৱতাৰণা কৰাৰ মূলতে হৈছে শেহতীয়া কৈ চৰকাৰে গ্ৰহণ কৰা ৭২,০০০ কোটি টকাৰ গ্ৰেট নিকোবৰ দ্বীপৰ মেগা-আন্তঃগাঁথনি প্ৰকল্প। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ এই অভিলাষী প্ৰকল্পই কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলটোত জৈৱবৈচিত্ৰ্ৰ তথা ঠাইখনৰ জনগাঁথনিৰ ওপৰত সাম্ভাব্য প্ৰাভাৱকৈলৈ সচেতন মহলে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।
কংগ্ৰেছ নেত্ৰী ছোনিয়া গান্ধীয়ে ৭২,০০০ কোটি টকাৰ গ্ৰেট নিকোবৰ দ্বীপৰ মেগা-আন্তঃগাঁথনি প্ৰকল্পটোক তীব্ৰ সমালোচনা কৰি ইয়াক থলুৱা জনজাতি বিপন্ন কৰা আৰু এক অনন্য পৰিৱেশ তন্ত্ৰ ধ্বংস কৰা ব্যৱস্থা বুলি অভিহিত কৰিছে। ৮ ছেপ্টেম্বৰত দ্য হিন্দুত প্ৰকাশিত এটা প্ৰবন্ধত ছোনিয়া গান্ধীয়ে চৰকাৰে আইনী প্ৰক্ৰিয়া আৰু জনজাতীয় অধিকাৰক আওকাণ কৰা বুলি অভিযোগ উত্থাপন কৰিছে।
উল্লেখ্য যে আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপ শৃংখলৰ দক্ষিণতম দ্বীপত আৰম্ভ হোৱা এই প্ৰকল্পত বিমানবন্দৰ, বন্দৰ আৰু চহৰৰ পৰিকল্পনা সন্নিবিষ্ট কৰিছে। ছোনিয়া গান্ধীয়ে মত পোষণ কৰিছে যে ইয়াৰ ফলত দ্বীপটোত বসবাস কৰা নিকোব’ৰী আৰু শ্ব’ম্পেন জনজাতিৰ প্ৰতি ভাবুকি আহিছে। ২০০৪ চনৰ ভাৰত মহাসাগৰৰ ছুনামীৰ বাবে নিকোবাৰীসকল স্থানচ্যুত হৈছিল আৰু এতিয়া তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষৰ গাঁৱৰ পৰা স্থায়ীভাৱে উচ্ছেদিত হৈছে। বিশেষভাৱে দুৰ্বল জনজাতীয় গোট শ্ব’ম্পেনসকলে বনাঞ্চল ধ্বংস আৰু বাহিৰৰ মানুহৰ আগমনৰ বাবে নিজৰ বনাঞ্চল আৰু জীৱনশৈলী হেৰুৱাৰ আশংকা প্ৰকাশ কৰিছে।
চৰকাৰে বন অধিকাৰ আইন (২০০৬) আৰু ভূমি অধিগ্ৰহণ, পুনৰ্বাসন আৰু পুনৰ সংস্থাপন আইন (২০১৩)ৰ ন্যায্য ক্ষতিপূৰণ আৰু স্বচ্ছতাৰ অধিকাৰৰ দৰে আইন উলংঘাৰ অভিযোগো উত্থাপন কৰিছে কংগ্ৰেছ নেত্ৰী গৰাকীয়ে।
ইয়াৰপৰি চৰকাৰে সামাজিক প্ৰভাৱ মূল্যায়নত জনজাতিসকলক অংশীদাৰ হিচাপে আওকাণ কৰাৰ লগতে ৰাষ্ট্ৰীয় অনুসূচিত জনজাতি আয়োগ আৰু গ্ৰেট নিকোবৰ আৰু লিটিল নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জৰ ট্ৰাইবেল কাউন্সিলৰ লগতো পৰামৰ্শ গ্ৰহণ কৰা নাছিল বুলি তেওঁ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছে। পৰিষদৰ পৰাও হেঁচা প্ৰয়োগ কৰি সন্মতি আদায় কৰা বুলিও মত পোষ্ণ কৰিছে। সেয়ে পিছলৈ সন্মতি পত্ৰ বাতিল কৰা হয়।
তেওঁ পৰিৱেশ সন্দৰ্ভত সকীয়াই দি যে এই প্ৰকল্পৰ ফলত দ্বীপটোৰ ১৫% মাটি নোহোৱা হৈ পৰিব। যাৰ ফলত বিৰল বৰ্ষাৰণ্যৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ ৫৮ লাখ গছ-গছনি ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব। অৱশ্যে চৰকাৰী হিচাপত এই সংখ্যা ৮.৫ লাখ গছ বুলি কোৱা হৈছে যদিও আচল পৰিসংখ্যা বহু বেছি। আৰু দ্বীপটোৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ পৰা আঁতৰত থকা হাৰিয়ানাত ক্ষতিপূৰণমূলক বনানীকৰণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে যদিও সেই মাটিৰো এক চতুৰ্থাংশ খননৰ বাবে নিলাম কৰা হৈছে।
ইফালে বন্দৰ স্থাপনৰ স্থানো স্পৰ্শকাতৰ উপকূলীয় নিয়ন্ত্ৰণ মণ্ডল (চি আৰ জেড) ১এ অঞ্চলত পৰে, য’ত কাছ বাহ আৰু প্ৰবাল প্ৰাচীৰ আছে, য’ত নিৰ্মাণ নিষিদ্ধ। এখন চৰকাৰী কমিটীয়ে ইয়াক পুনৰ শ্রেণীভুক্ত কৰে যদিও প্রতিবেদন এতিয়াও গোপনে ৰাখিছে৷
বন্যপ্ৰাণী বিশেষজ্ঞসকলেও এই বৃ্হৎ প্ৰকল্পৰ পৰা কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলটোৰ পৰিৱেশৰ ক্ষয় ক্ষতিৰ প্ৰতি আশংকা প্ৰকাশ কৰিছে। বিশেষ কৈ নিকোবৰৰ দীঘল ঠেংযুক্ত মেকাকৰ দৰে প্ৰজাতিৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে। লগতে তেওঁলকে জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ জৰীপ ত্ৰুটিপূৰ্ণ আছিল, অফ-ছিজন বা হেঁচাত কৰা হৈছিল বুলিও মত প্ৰকাশ কৰিছে।
গান্ধীয়ে দ্বীপটোৰ ভূমিকম্পৰ ইতিহাস আৰু ২০০৪ চনৰ ছুনামীৰ কথা উল্লেখ কৰি ভূমিকম্পজনিত বিপদৰ কথাও আঙুলিয়াই দিয়ে, যাৰ ফলত ১৫ ফুট ভূমি ডুব গৈছিল। ২০২৫ চনৰ জুলাই মাহত আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জত ৬.২ প্ৰাবল্যৰ ভূমিকম্প অনুভূত হৈছিল।
এই প্ৰকল্পৰ বিৰোধিতা কৰি সংৰক্ষণবিদ আৰু জনজাতীয় গোটসমূহে এই কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলটোৰ পৰিৱেশ আৰু মানৱ অধিকাৰক নস্যাত কৰি এই প্ৰকল্প হাতত লৈছে বুলি মত পোষণ কৰিছে। অৱশ্যে চৰকাৰে এই সন্দৰ্ভত এই পৰ্যন্ত কোনো প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰা নাই।
