বিশ্বৰ প্ৰতিৰক্ষা বজাৰত ভাৰতৰ গুৰুত্ব ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পাইছে। ষ্টকহ‘ম ইণ্টাৰনেচনেল পিচ ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট (SIPRI)ৰ শেহতীয়া প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ইউক্ৰেইনৰ পিছতেই বিশ্বৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ অস্ত্ৰ আমদানিকাৰী দেশ হিচাপে ভাৰত পৰিগণিত হৈছে। সোমবাৰে প্ৰকাশিত ‘ট্ৰেণ্ডছ ইন ইণ্টাৰনেচনেল আৰ্মছ ট্ৰেন্সফাৰ্ছ, ২০২৫’ শীৰ্ষক প্ৰতিবেদনখনত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ২০২১ চনৰ পৰা ২০২৫ চনৰ ভিতৰত বিশ্বৰ মুঠ অস্ত্ৰ আমদানিৰ প্ৰায় ৮.২ শতাংশ অংশ কেৱল ভাৰতে অধিকাৰ কৰিছে।
ষ্টকহ‘ম ইণ্টাৰনেচনেল পিচ ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউটৰ তথ্য অনুসৰি, ২০২১-২০২৫ চনৰ সময়ছোৱাত বিশ্বৰ সৰ্বাধিক অস্ত্ৰ আমদানি কৰা দেশসমূহৰ ভিতৰত ইউক্ৰেইনে ৯.৭ শতাংশ অংশীদাৰিত্বৰে শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছে। ইয়াৰ বিপৰীতে ভাৰতৰ প্ৰধান অস্ত্ৰ যোগানধাৰী দেশ হিচাপে ৰাছিয়া, ফ্ৰান্স আৰু ইজৰাইলে নিজৰ স্থান বৰ্তাই ৰাখিছে। ভাৰতৰ মুঠ অস্ত্ৰ আমদানিৰ ৪০ শতাংশ ৰাছিয়াৰ পৰা, ২৯ শতাংশ ফ্ৰান্সৰ পৰা আৰু ১৫ শতাংশ ইজৰাইলৰ পৰা আহিছে। অৱশ্যে যোৱা এক দশকত ভাৰতে প্ৰতিৰক্ষা ক্ৰয়ৰ উৎসসমূহৰ বৈচিত্ৰ্যকৰণৰ ফলত ৰাছিয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা ক্ৰমান্বয়ে হ্ৰাস পাইছে। ৰাছিয়াৰ অংশীদাৰিত্ব ২০১১-২০১৫ চনৰ ৭০ শতাংশৰ পৰা হ্ৰাস পাই ২০২১-২০২৫ চনত ৪০ শতাংশ হৈছেগৈ।
প্ৰতিবেদনখনত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ২০১৬-২০২০ চনৰ তুলনাত শেহতীয়া পাঁচ বছৰত ভাৰতৰ অস্ত্ৰ আমদানি প্ৰায় ৪ শতাংশ হ্ৰাস পাইছে। এই হ্ৰাসৰ এক অন্যতম কাৰণ হৈছে ভাৰতৰ নিজস্ব অস্ত্ৰ প্ৰণালীৰ নক্সা প্ৰস্তুত আৰু নিৰ্মাণ কৰাৰ ক্ৰমৱৰ্ধমান ক্ষমতা। ষ্টকহ’ম ইণ্টাৰনেচনেল পিচ ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউটে উল্লেখ কৰিছে যে যদিও ঘৰুৱা উৎপাদন কাৰ্যসূচীসমূহত প্ৰায়ে বিলম্ব ঘটে, তথাপিও ভাৰতে ক্ৰমান্বয়ে স্বাৱলম্বিতাৰ দিশে অগ্ৰসৰ হৈছে। অৱশ্যে কেইবাখনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক প্লেটফৰ্মৰ বাবে ভাৰতে এতিয়াও বিদেশী যোগানধাৰীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হৈছে। বিশেষকৈ ফ্ৰান্সৰ পৰা ১৪০ খন যুদ্ধ বিমান আৰু জাৰ্মানীৰ পৰা ৬ খন ছাবমেৰিন ক্ৰয়ৰ পৰিকল্পনাই ভাৰতৰ বিদেশী নিৰ্ভৰশীলতা অব্যাহত থকাৰ ইংগিত দিছে।
ভাৰতৰ এই উচ্চস্তৰীয় অস্ত্ৰ আমদানিৰ মূল কাৰণ হিচাপে চীন আৰু পাকিস্তানৰ সৈতে থকা নিৰাপত্তাজনিত প্ৰতিযোগিতাক চিহ্নিত কৰা হৈছে। প্ৰতিবেদনত কোৱা হৈছে যে দুয়োখন চুবুৰীয়া দেশৰ সৈতে থকা উত্তেজনাই সঘনাই সশস্ত্ৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি কৰিছে। আনকি ২০২৫ চনৰ মে’ মাহত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজত সংঘটিত চমু সংঘৰ্ষৰ সময়তো দুয়োপক্ষই আমদানিকৃত প্ৰধান অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা পৰিলক্ষিত হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে পাকিস্তান এতিয়া বিশ্বৰ পঞ্চম সৰ্ববৃহৎ অস্ত্ৰ আমদানিকাৰী দেশ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে আৰু ইয়াৰ অস্ত্ৰ আমদানি যোৱা পাঁচ বছৰত ৬৬ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে।
পাকিস্তানৰ এই সামৰিক শক্তি বৃদ্ধিত চীনে মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছে। ২০২১-২০২৫ চনৰ ভিতৰত পাকিস্তানে আমদানি কৰা মুঠ অস্ত্ৰৰ ৮০ শতাংশই চীনে যোগান ধৰিছে। ষ্টকহ’ম ইণ্টাৰনেচনেল পিচ ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউটৰ মতে, চীনে মুঠ ৪৭ খন দেশলৈ অস্ত্ৰ ৰপ্তানি কৰিলেও ইয়াৰ সৰ্বমুঠ ৰপ্তানিৰ ৬১ শতাংশই কেৱল পাকিস্তানলৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছে। এই তথ্যই দক্ষিণ এছিয়াত চীন-পাকিস্তানৰ ক্ৰমবৰ্ধমান প্ৰতিৰক্ষা মিত্ৰতা আৰু ভাৰতৰ নিৰাপত্তাৰ প্ৰতি থকা প্ৰত্যাহ্বানৰ এক উদ্বেগজনক ছবি দাঙি ধৰিছে।
