ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ বি আৰ গাভাইয়ে দেশৰ ন্যায়পালিকাৰ স্বাধীনতা আৰু জনসাধাৰণৰ আস্থা বিষয়ক লৈ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভাষণ প্ৰদান কৰে। ব্ৰিটেইনৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে আয়োজন কৰা এক মেজমেলত প্ৰাক্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ ডি ৱাই চন্দ্ৰচুড়ে ন্যায়াধীশ নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰৰ প্ৰভাৱ, কলেজিয়াম ব্যৱস্থাৰ প্ৰয়োজনীয়তা, অৱসৰপ্ৰাপ্ত ন্যায়াধীশৰ ৰাজনৈতিক সম্পৰ্ক আদিৰ ওপৰত নিজৰ মতামত দাঙি ধৰে।
মুখ্য ন্যায়াধীশ গাভাইয়ে কয়, “ভাৰতত ন্যায়াধীশ নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত কোনে মূল ভূমিকা পালন কৰিব সেই প্ৰশ্নটো দীৰ্ঘদিন ধৰি বিতৰ্কৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ আহিছে। ১৯৯৩ চনলৈকে কাৰ্য্যপালিকাই এই নিযুক্তি সন্দৰ্ভত চূড়ান্ত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিছিল। তাৰ পিছত দুবাৰকৈ ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশৰ নিযুক্তিত আটাইতকৈ জ্যেষ্ঠ ন্যায়াধীশসকলক আওকাণ কৰা হৈছিল।”
আলোচনাত তেওঁ কয় যে এই দুয়োটা ঘটনা ন্যায়পালিকাৰ পৰম্পৰা বিৰুদ্ধ। ১৯৬৪ চনত ন্যায়াধীশ চৈয়দ জাফৰ ইমামে শাৰীৰিক অসুস্থতাৰ বাবে নিযুক্তি নাপালে আৰু তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৱে ন্যায়াধীশ পি বি গজেন্দ্ৰগদকাৰৰ নাম দিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। তাৰ পাছত ১৯৭৭ চনত ইন্দিৰা গান্ধী চৰকাৰে ‘এডিএম জবলপুৰ বনাম শিৱকান্ত শুক্লা’ গোচৰত মৌলিক অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত মতানৈক্য প্ৰকাশ কৰাৰ বাবে ন্যায়াধীশ হন্সৰাজ খান্নাক আওকাণ কৰে। এই কথা উল্লেখ কৰাৰ পিছত মুখ্য ন্যায়াধীশে কয়, ‘এই ৰাজনৈতিক হস্তক্ষেপৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই ১৯৯৩ আৰু ১৯৯৮ চনৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ৰায়দানত এই কথা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল যে ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ আৰু চাৰিজন জ্যেষ্ঠ ন্যায়াধীশেৰে গঠিত কলেজীয়ামে উচ্চতম ন্যায়ালয়ত ন্যায়াধীশ নিযুক্তিৰ পৰামৰ্শ দিব।’
লগতে তেওঁ কয় যে ২০১৫ চনত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ‘ৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়িক নিযুক্তি আয়োগ আইন’ক বাতিল কৰিছিল। এই আইনখনে ন্যায়াধীশ নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত কাৰ্যপালিকাক অগ্ৰাধিকাৰ দিছিল, যাৰ ফলত ন্যায়পালিকাৰ স্বাধীনতাক ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।
ন্যায়াধীশ গাভাইয়ে বিশেষভাৱে জোৰ দি কয় যে, ‘কলেজিয়াম ব্যৱস্থাৰ সমালোচনা হ’ব পাৰে, কিন্তু যিকোনো বিকল্প ব্যৱস্থাই যদি ন্যায়পালিকাৰ স্বাধীনতা ৰক্ষাৰ চৰ্ত পূৰণ নকৰে তেন্তে ই গ্ৰহণযোগ্য নহয়।’
ইয়াৰ উপৰি মুখ্য ন্যায়াধীশ গাভাইয়েও অৱসৰপ্ৰাপ্ত ন্যায়াধীশসকলে চৰকাৰী পদবী লোৱা বা ৰাজনীতিত অংশ লোৱাক লৈও গুৰুতৰ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ কয়, “যদি কোনো ন্যায়াধীশে অৱসৰ লোৱাৰ লগে লগে ৰাজনীতিত যোগদান কৰে, বা ন্যায়াধীশ পদৰ পৰা পদত্যাগ কৰি নিৰ্বাচনত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰে, তেন্তে স্বাভাৱিকতে জনমানসত প্ৰশ্ন উত্থাপন হ’ব। ইয়াৰ ফলত ন্যায়পালিকাৰ নিৰপেক্ষতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতা ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। ভৱিষ্যতে চৰকাৰী পদ এটা পোৱাৰ আশাত ন্যায়িক সিদ্ধান্ত প্ৰভাৱিত হোৱাৰ আশংকা আছে।”
তেওঁ কয়, এই কাৰণেই মই আৰু মোৰ বহু সহকৰ্মীয়ে ৰাজহুৱাভাৱে ঘোষণা কৰিছো যে আমি অৱসৰৰ পিছত কোনো চৰকাৰী পদ গ্ৰহণ নকৰো, যাতে ন্যায়পালিকাৰ মৰ্যাদা আৰু স্বাধীনতা সুৰক্ষিত হয়।
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মঞ্চত এই বৈঠকত ভাৰতৰ ন্যায়াধীশ বিক্ৰম নাথ, ইংলেণ্ড আৰু ৱেলছৰ লেডী মুখ্য ন্যায়াধীশ বেৰনেছ কাৰ্, যুক্তৰাজ্যৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ জৰ্জ লেগাট উপস্থিত থাকে। এই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আলোচনাত মুখ্য ন্যায়াধীশ গাভাইয়ে ন্যায়পালিকাৰ নিৰপেক্ষতা আৰু জনসাধাৰণৰ আস্থাৰ বিষয়ত ভাৰতৰ স্থিতি স্পষ্টভাৱে দাঙি ধৰে।
এই বৃহৎ পৰিসৰৰ আলোচনাত দেশত অতীতৰ ৰাজনৈতিক হস্তক্ষেপক সমালোচনা কৰাৰ উপৰিও মুখ্য ন্যায়াধীশ গাভাইয়ে বৰ্তমানৰ ন্যায়িক ব্যৱস্থাৰ মৌলিক দিশসমূহ সুৰক্ষিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত স্পষ্ট স্থিতি গ্ৰহণ কৰে।
