সাধাৰণতে বিশ্বই ইৰানক কেৱল ভূ-ৰাজনীতি বা সংঘাতৰ দেশ হিচাপেহে জানে, কিন্তু সেই একেখন দেশৰে এগৰাকী শান্ত স্বভাৱৰ গণিতজ্ঞই নিজৰ অসাধাৰণ মেধা আৰু কৌতুহলৰ জৰিয়তে ইতিহাস সলনি কৰি দিছিল। তেওঁৰ নাম মেৰিয়াম মিৰ্জাখানী, যি গণিত শাস্ত্ৰৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান ফিল্ডছ মেডেল লাভ কৰা বিশ্বৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। তেহৰানৰ পৰা ষ্টেনফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক হোৱালৈকে তেওঁৰ এই যাত্ৰা আছিল সাধু কথাৰ দৰেই আমোদজনক। বিশেষ কথাটো হ’ল যে সৰু কালত মেৰিয়ামৰ গণিতৰ প্ৰতি বিশেষ আগ্ৰহ নাছিল। তেওঁ ডাঙৰ হৈ এগৰাকী লেখিকা হোৱাৰহে সপোন দেখিছিল আৰু উপন্যাস পঢ়ি ভাল পাইছিল। কিন্তু বিদ্যালয়ত এগৰাকী শিক্ষকে তেওঁক গণিতৰ কিছুমান ৰহস্যময় ধাৰণাৰ সৈতে চিনাকি কৰি দিয়াৰ পিছত তেওঁৰ দৃষ্টিভংগী সলনি হ’বলৈ ধৰে। তেওঁ বুজি পাইছিল যে গণিত কেৱল কঠিন সূত্ৰ নহয়, বৰঞ্চ ইয়াৰ আঁৰত কিছুমান সুন্দৰ কাহিনী লুকাই থাকে।
মেৰিয়ামৰ প্ৰতিভা অতি কম বয়সতে জিলিকি উঠিছিল। কিশোৰী অৱস্থাতে তেওঁ আন্তৰ্জাতিক গণিত অলিম্পিয়াডত দুবাৰকৈ স্বৰ্ণ পদক জয় কৰিছিল আৰু ১৯৯৫ চনত এক নিখুঁত ফলাফল দেখুৱাবলৈ সক্ষম হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ২০১৪ চনত তেওঁ দক্ষিণ কোৰিয়াৰ চিউলত অনুষ্ঠিত এক অনুষ্ঠানত গণিতৰ ন’বেল হিচাপে পৰিচিত ফিল্ডছ মেডেল লাভ কৰি ইতিহাস ৰচনা কৰে। ১৯৩৬ চনৰ পৰা প্ৰদান কৰি অহা এই বঁটা ইয়াৰ আগতে কেৱল পুৰুষ গণিতজ্ঞইহে লাভ কৰিছিল। মেৰিয়ামৰ গৱেষণাৰ মূল বিষয় আছিল অতি জটিল জ্যামিতি আৰু গতিশীল তন্ত্ৰ, যিয়ে আমাক মহাবিশ্বৰ আকৃতি আৰু ভৌতিক বিজ্ঞানৰ বহুতো গভীৰ কথা বুজাত সহায় কৰে। এই বঁটাৰ জৰিয়তে তেওঁ যোৱা আঠ দশক ধৰি চলি থকা এক বাধা ভাঙি পেলাবলৈ সক্ষম হৈছিল।
বিশ্বজোৰা খ্যাতি লাভ কৰাৰ পিছতো মেৰিয়াম মিৰ্জাখানীয়ে অতি শান্ত আৰু ব্যক্তিগত জীৱন অতিবাহিত কৰিছিল। তেওঁ চেক গণিতজ্ঞ জান ভণ্ড্ৰাকৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ এজনী কন্যা সন্তান আছিল। মেৰিয়ামে কেলিফৰ্ণিয়াৰ ষ্টেনফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপনা কৰিছিল। তেওঁৰ কাম কৰাৰ ধৰণ আছিল অতি ব্যতিক্ৰমী। তেওঁ টেবুলত বহি কাম কৰাৰ সলনি মজিয়াত ডাঙৰ বগা কাগজ মেলি লৈ তাত বিভিন্ন ধৰণৰ নক্সা আৰু চিত্ৰ আঁকি গণিতৰ সমাধান বিচাৰিছিল। তেওঁৰ কণমানি ছোৱালীজনীয়ে সেইবোৰ দেখি ভাবিছিল যে মাকে হয়তো ছবিহে আঁকি আছে। আচলতে সেইবোৰ আছিল অতি জটিল গাণিতিক তত্ত্বৰ চাক্ষুস মানচিত্ৰ, যিবোৰ সমাধান কৰাটো বহুতো বিশেষজ্ঞৰ বাবেও অসম্ভৱ আছিল।
জীৱনৰ সফলতাৰ শীৰ্ষত থকাৰ সময়তে মেৰিয়াম স্তন কেন্সাৰ ৰোগত আক্ৰান্ত হয়। এই দুৰাৰোগ্য ব্যাধিৰ সৈতে যুঁজি থকাৰ সময়তো তেওঁ নিজৰ গৱেষণা বন্ধ কৰা নাছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ ২০১৭ চনত মাত্ৰ ৪০ বছৰ বয়সতে তেওঁৰ মৃত্যু হয়। মেৰিয়ামৰ মৃত্যুত সমগ্ৰ ইৰানতে এক আৱেগিক পৰিৱেশৰ সৃষ্টি হৈছিল। ইৰানত মহিলাৰ বাবে হিজাব পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক যদিও মেৰিয়ামৰ মৃত্যুত দেশখনৰ সংবাদ মাধ্যমসমূহে তেওঁৰ হিজাব নোহোৱা ফটো প্ৰকাশ কৰি এক বিৰল সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে বিশ্বই ইৰাণী মহিলাৰ মেধা আৰু সাহসিকতাৰ এক নতুন ৰূপ দেখা পালে। আজি মেৰিয়াম মিৰ্জাখানী সেইসকল শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে প্ৰেৰণাৰ উৎস, যিসকলে গণিতক ভয় কৰে। তেওঁ প্ৰমাণ কৰি থৈ গ’ল যে কেৱল উত্তৰ বিচাৰি পোৱাটোৱেই গণিত নহয়, বৰঞ্চ উত্তৰলৈ যোৱা পথটো বিচাৰি উলিওৱাটোহে আচল সৌন্দৰ্য।
