ভাৰত বৰ্তমান বিশ্বৰ সেইসমূহ নিৰ্বাচিত দেশৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে, য’ত জনপ্ৰিয় ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্ম ফেচবুক আৰু ইনষ্টাগ্ৰামে স্থানীয় আইনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ দোহাই দি বৃহৎ পৰিমাণৰ অনলাইন সমল বা ‘কণ্টেণ্ট’ স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ব্লক কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। শেহতীয়াকৈ কেন্দ্ৰীয় গৃহ মন্ত্ৰালয়ৰ এক বিশেষ পদক্ষেপ ‘সহযোগ’ পৰ্টেলৰ জৰিয়তে বিভিন্ন ৰাজ্যিক আৰু কেন্দ্ৰীয় সংস্থাসমূহৰ পৰা লাভ কৰা হাজাৰ হাজাৰ জাননীৰ পাছত মেটা কোম্পানীয়ে এই ব্যাপক চেন্সৰশ্বিপৰ নিৰ্দেশ পালন কৰিছে। বিশেষকৈ ৰাজনৈতিক সমালোচনা আৰু ব্যংগাত্মক বিষয়বস্তুক লক্ষ্য কৰি লোৱা এই ব্যৱস্থাত কোনো স্বতন্ত্ৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সুযোগ নথকাক লৈ বৰ্তমান সচেতন মহলত তীব্ৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি হৈছে।
কেন্দ্ৰীয় গৃহ মন্ত্ৰালয়ৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ‘সহযোগ’ পৰ্টেলটো বৰ্তমান আইন বলবৎকাৰী সংস্থাসমূহে অনলাইন সমল আঁতৰোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো স্বয়ংক্ৰিয় আৰু দ্ৰুততৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে। এই পৰ্টেলটোৱে অনুমোদিত আৰক্ষী বিষয়াসকলক তথ্য প্ৰযুক্তিৰ মধ্যস্থতাকাৰী প্লেটফৰ্মসমূহৰ সৈতে পোনপটীয়া যোগাযোগৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে অতি সহজে একপক্ষীয়ভাৱে যিকোনো সমল আঁতৰোৱাৰ নিৰ্দেশ জাৰি কৰিব পাৰে। এই সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটো তথ্য প্ৰযুক্তি আইন ২০০০-ৰ ধাৰা ৭৯(৩)(খ) আৰু মধ্যস্থতাকাৰী নিৰ্দেশনাৱলী ২০২১-ৰ নিয়ম ৩(১)(ঘ)-ৰ আধাৰত কাৰ্যকৰী কৰা হৈছে। এই নিয়ম অনুসৰি, ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মসমূহৰ যদি চৰকাৰী নিৰ্দেশ পালন নকৰে, তেন্তে তেওঁলোকে আইনী সুৰক্ষা কবচ বা ‘চেইফ হাৰ্বাৰ’ হেৰুৱাব পাৰে আৰু ব্যৱহাৰকাৰীৰ যিকোনো বিতৰ্কিত প’ষ্টৰ বাবে কোম্পানীটোৱে আদালতত অভিযুক্তৰ সৈতে একেলগে আত্মপক্ষ সমৰ্থন কৰিবলগীয়া হ’ব পাৰে।
তথ্য প্ৰযুক্তি আইনৰ ধাৰা ৬৯(এ)-ক আওকাণ কৰি ‘সহযোগ’ পৰ্টেলৰ জৰিয়তে আৰক্ষী বিষয়াসকলক একপক্ষীয়ভাৱে সমল আঁতৰোৱাৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰাক লৈ বৰ্তমান আইন বিশেষজ্ঞ আৰু নাগৰিক সমাজে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে। সংবাদ প্ৰতিষ্ঠান ‘দ্য ৱায়াৰ’ (The Wire)-ৰ এক পূৰ্বৰ প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা অনুসৰি, কোনো অনলাইন সমল অনুপযুক্ত বুলি গণ্য কৰি সেইসমূহ আঁতৰোৱাৰ কৰ্তৃত্ব এতিয়া কেৱল তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰালয় বা ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়ৰ হাততে সীমিত হৈ থকা নাই। ‘সহযোগ’ পৰ্টেলৰ জৰিয়তে বৰ্তমান অতি ব্যাপক হাৰত সমল আঁতৰোৱা সম্ভৱ হৈছে; এই প্ৰক্ৰিয়াটো প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে স্বয়ংক্ৰিয়, যাৰ ফলত মধ্যস্থতাকাৰী প্লেটফৰ্মসমূহৰ ওপৰত সমল চেন্সৰ কৰিবলৈ তীব্ৰ হেঁচাৰ সৃষ্টি হৈছে।
বিশেষকৈ ইলোন মাস্কৰ নেতৃত্বাধীন এক্স (পূৰ্বৰ টুইটাৰ) কৰ্পৰে চৰকাৰৰ এই ‘সহযোগ’ পৰ্টেলৰ কাৰ্যকৰীকৰণক কৰ্ণাটক উচ্চ ন্যায়ালয়ত প্ৰত্যাহ্বান জনাইছে। এক্স কৰ্পৰ মতে, যদিহে কোনো সমল আইনীভাৱে বৈধ বুলি তেওঁলোকে অনুভৱ কৰে, তেন্তে তেওঁলোকে আৰক্ষীৰ জাননী পালন নকৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে মেটাৰ দৃষ্টিভংগী সম্পূৰ্ণ পৃথক। মেটা কৰ্তৃপক্ষই আৰক্ষীৰ পৰা এক অনলাইন ফৰ্মৰ জৰিয়তে অনুৰোধ লাভ কৰাৰ লগে লগে সংশ্লিষ্ট সমলটোৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা জাৰি কৰে। ইয়াৰ ফলত আৰক্ষী বিষয়াসকলে কেৱল এটা ফৰ্ম পূৰণ কৰিয়েই দীৰ্ঘম্যাদী চেন্সৰশ্বিপ বলবৎ কৰাৰ ব্যাপক অধিকাৰ লাভ কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি, যদি মেটাই পাছত অনুভৱো কৰে যে তেওঁলোকে কোনো সমল ভুলকৈ আঁতৰাইছিল, তথাপিও তেওঁলোকে নিজাববীয়াকৈ সেই সমল পুনৰুদ্ধাৰ নকৰে। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে কোম্পানীটোৱে চৰকাৰৰ পৰা উক্ত সমলৰ ওপৰত থকা নিষেধাজ্ঞা উঠাই লোৱাৰ নিৰ্দেশৰ বাবেহে অপেক্ষা কৰে।
টেক ল’ এণ্ড পলিচী কনচালিটেণ্ট প্ৰাণেশ প্ৰকাশে এই সন্দৰ্ভত ‘দ্য হিন্দু’ কাকতক জনাইছে যে মেটাই বৰ্তমান অতি সাৱধানতা অৱলম্বন কৰিবলৈ গৈ আইনীভাৱে প্ৰয়োজন নথকা বহু সমলো আঁতৰাই পেলাইছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে এই ধাৰাটো নতুন নহয়, ২০১১ চনৰ আইনী নিয়মৰ আধাৰতো মধ্যস্থতাকাৰী সংস্থাসমূহে কোনো বিচাৰ-বিবেচনা নকৰাকৈয়ে কেৱল অভিযোগৰ ভিত্তিত সমল আঁতৰাই দিছিল। শেহতীয়া এক নিদৰ্শন হিচাপে যোৱা ১ এপ্ৰিলত গোৱা আৰক্ষীৰ চাইবাৰ ক্ৰাইম বিভাগে ‘deepakdialoguess’ নামৰ এক জনপ্ৰিয় ইনষ্টাগ্ৰাম একাউণ্টৰ বিৰুদ্ধে এক অভিযোগ দাখিল কৰিছিল। প্ৰায় ১.৫ লাখতকৈ অধিক অনুগামী থকা এই একাউণ্টটোৱে গোৱাৰ মুখ্যমন্ত্ৰীৰ বিৰুদ্ধে আপত্তিজনক মন্তব্য কৰা বুলি আৰক্ষীয়ে দাবী কৰিছিল। কোনো নিৰ্দিষ্ট প’ষ্টৰ তথ্য অবিহনেই কৰা এই অভিযোগৰ পাছতে মেটাই সমগ্ৰ একাউণ্টটোৱেই ভাৰতত ব্লক কৰি দিছে।
কেন্দ্ৰীয় গৃহ মন্ত্ৰালয়ৰ ২০২৪-২৫ বৰ্ষৰ শেহতীয়া বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ২০২৫ চনৰ ৩১ মাৰ্চলৈকে তথ্য প্ৰযুক্তি আইনৰ ধাৰা ७৯(৩)(খ)-ৰ অধীনত দেশজুৰি প্ৰায় ১,১১,১৮৫ টা সন্দেহযুক্ত অনলাইন সমল ব্লক কৰা হৈছে। মেটা কৰ্তৃপক্ষই সম্ভৱতঃ ২০২৬ চনৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত স্থানীয় আইনৰ অধীনত আঁতৰোৱা সমলসমূহৰ এক সঠিক পৰিসংখ্যা ৰাজহুৱা কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে। বৰ্তমান চৰকাৰী নিৰ্দেশনা আৰু ব্যক্তিগত প্লেটফৰ্মৰ নীতিসমূহৰ মাজৰ এই সংঘাত অব্যাহত থকাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত দেশত ডিজিটেল চেন্সৰশ্বিপৰ ভৱিষ্যত কি হ’ব, সেয়া এতিয়া এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় হৈ পৰিছে।
