চেণ্টাৰ ফৰ মিডিয়া ষ্টাডিজে দাবী কৰিছে যে ভাৰতৰ বৰ্তমানৰ লোকসভা নিৰ্বাচনে সকলো অভিলেখ অতিক্ৰম কৰি বিশ্বৰ আটাইতকৈ ব্যয়বহুল নিৰ্বাচনত পৰিণত হৈছে। সংস্থাটোৰ হিচাপ অনুসৰি চলিত নিৰ্বাচনত ১.৩৫ লাখ কোটি টকা খৰচ হৈছিল। সেই অনুসৰি প্ৰতিটো ভোট সংগ্ৰহৰ বাবে ১৪০০ টকা খৰচ হৈছিল। বৰ্তমানৰ লোকসভা নিৰ্বাচনে খৰচৰ ক্ষেত্ৰত আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনক অতিক্ৰম কৰিছে। ২০২০ চনৰ আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনৰ বাবে ব্যয় হৈছিল ১.২০ লাখ কোটি টকা।
চেণ্টাৰ ফৰ মিডিয়া ষ্টাডিজৰ হিচাপ অনুসৰি ২০১৯ চনৰ লোকসভা নিৰ্বাচনত ৫৫ৰ পৰা ৬০ হাজাৰ কোটি টকা খৰচ হৈছিল। সংস্থাটোৰ মতে, বিজেপিৰ পৰা কংগ্ৰেছ, সমাজবাদী পাৰ্টিলৈকে ভোটাৰৰ হৃদয় জয় কৰিবলৈ খৰচৰ কথা কোনেও চিন্তা নকৰে।
নিৰ্বাচন আয়োগে প্ৰাৰ্থীসকলৰ ব্যয়ৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। ২০২২ চনলৈকে প্ৰতিজন লোকসভাৰ প্ৰাৰ্থীয়ে ৯৫ লাখ টকা পৰ্যন্ত খৰচ কৰিব পাৰিব। ৰাজ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি বিধানসভাৰ প্ৰাৰ্থীয়ে ২৮-৪০ লাখ টকাৰ ভিতৰত ব্যয় কৰিব পাৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দৰে সৰু ৰাজ্যত লোকসভাৰ প্ৰাৰ্থীয়ে ৭৫ লাখ টকা পৰ্যন্ত ব্যয় কৰিব পাৰে। সেই ৰাজ্যসমূহৰ বিধানসভাৰ প্ৰাৰ্থীয়ে ২৮ লাখ টকা পৰ্যন্ত ব্যয় কৰিব পাৰে। মূল্যবৃদ্ধিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ২০০২ চনত এই সীমা বৃদ্ধি কৰা হৈছিল।
কিন্তু ৰাজনৈতিক দলৰ ব্যয়ৰ কোনো সীমা নাই। ৰাজহুৱা সভা, ৰোড শ্ব’, বিজ্ঞাপন আৰু মনোনয়ন দাখিলৰ পাছত হোৱা পৰিবহণ খৰচৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰাৰ্থীৰ ক্ষেত্ৰত ব্যয়ৰ সীমা প্ৰযোজ্য।
চেণ্টাৰ ফৰ মিডিয়া ষ্টাডিজৰ তথ্য অনুসৰি ১৯৫১-৫২ চনৰ নিৰ্বাচনৰ তুলনাত ব্যয়ৰ সীমা ৩০০ গুণ বৃদ্ধি পাইছে। তেতিয়া এজন প্ৰাৰ্থীয়ে সৰ্বাধিক ২৫ হাজাৰ টকা খৰচ কৰিব পাৰিছিল।
স্বচ্ছতা অনাৰ বাবে ৰাজনৈতিক দলসমূহে আয়োগক বাৰ্ষিক অনুদানৰ প্ৰতিবেদন দাখিল কৰিব লাগিব। তাত তেওঁলোকে ২০ হাজাৰতকৈ অধিক টকাৰ অনুদানৰ তথ্য দিয়ে। ইয়াৰ লগতে দলসমূহে ভোটদানৰ ৭৫ দিনৰ ভিতৰত বাৰ্ষিক অডিট কৰা হিচাপ আৰু নিৰ্বাচনী খৰচ দাখিল কৰে। আয়োগৰ ৱেবছাইটত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু ‘চেণ্টাৰ ফৰ মিডিয়া ষ্টাডিজ’ৰ দাবী, ইয়াৰ পাছতো হিচাপহীন উপহাৰ, ধন আৰু সোণেৰে ভোটাৰক প্ৰভাৱিত কৰাৰ প্ৰচেষ্টা প্ৰতিটো নিৰ্বাচনতে বাঢ়িছে।
