শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইন, ২০০৯ (RTE Act) অনুসৰি ৬ৰ পৰা ১৪ বছৰ বয়সৰ শিশুৰ বাবে বিনামূলীয়া আৰু বাধ্যতামূলক শিক্ষা প্ৰদান কৰাটো নিশ্চিত কৰা হৈছে। কিন্তু ইয়াৰ বিপৰীতে শেহতীয়াকৈ ৰাষ্ট্ৰীয় নমুনা জৰীপ কাৰ্যালয়ে (NSSO) প্ৰকাশ কৰা এক সমীক্ষাত এক উদ্বেগজনক তথ্য পোহৰলৈ আহিছে। সমীক্ষা অনুসৰি, দেশৰ চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহত অধ্যয়নৰত প্ৰায় ২৭ শতাংশ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নামভৰ্তি, টিউচন আৰু পৰীক্ষাৰ দৰে মাচুল পৰিশোধ কৰিবলগীয়া হৈছে। এই তথ্য পোহৰলৈ অহাৰ পিছতে বুধবাৰে ৰাজ্যসভাত ৱাইএছআৰচিপিৰ (YSRCP) সাংসদ এছ নিৰঞ্জন ৰেড্ডীয়ে সকলোৰে বাবে বিনামূলীয়া শিক্ষা নিশ্চিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে কি ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছে, সেই সন্দৰ্ভত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে।
ৰাজ্যসভাত এক লিখিত প্ৰশ্নৰ অৱতাৰণা কৰি সাংসদগৰাকীয়ে ‘কম্প্ৰিহেন্সিভ মডুলাৰ ছাৰ্ভে: এডুকেশ্যন ২০২৫’ৰ তথ্য দাঙি ধৰে। ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা জুন মাহৰ ভিতৰত চলোৱা এই জৰীপত দেশৰ ৫২,০৮৫ টা পৰিয়ালক সাঙৰি লোৱা হৈছিল, যাৰ ভিতৰত ২৮,৪০১ টা গ্ৰাম্য আৰু ২৩,৬৮৪ টা চহৰাঞ্চলৰ পৰিয়াল আছিল। জৰীপটোৰ মতে, চৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ ২৬.৭ শতাংশ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে বিভিন্ন পাঠ্যক্ৰমৰ মাচুল ভৰিবলগীয়া হয়। আনহাতে, বেচৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ ক্ষেত্ৰত এই হাৰ হৈছে ৯৫.৭ শতাংশ। পৰিসংখ্যা অনুসৰি, গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ ২৫.৩ শতাংশ আৰু চহৰাঞ্চলৰ ৩৪.৭ শতাংশ চৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ শিক্ষাৰ্থীয়ে মাচুল পৰিশোধ কৰে। এই মাচুলসমূহৰ ভিতৰত নামভৰ্তি, টিউচন, পৰীক্ষা, পৰিবহণ, সাজ-পোছাক আৰু কিতাপ-পত্ৰৰ খৰচ আদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।
সমীক্ষাটোত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শিক্ষাৰ নামত হোৱা ব্যয়ৰ তথ্যও প্ৰকাশ কৰা হৈছে। ২০২৫-২৬ শিক্ষাবৰ্ষত গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ চৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ এজন ছাত্ৰৰ গড় বাৰ্ষিক ব্যয় ২,৬৩৯ টকা হোৱাৰ বিপৰীতে বেচৰকাৰী বিদ্যালয়ত এই ব্যয় ১৯,৫৫৪ টকা। একেদৰে, চহৰাঞ্চলৰ চৰকাৰী বিদ্যালয়ত ছাত্ৰপ্ৰতি ব্যয় ৪,১২৮ টকা আৰু বেচৰকাৰী বিদ্যালয়ত এই পৰিমাণ ৩১,৭৮২ টকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে। এই প্ৰশ্নৰ লিখিত উত্তৰত কেন্দ্ৰীয় শিক্ষা ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী জয়ন্ত চৌধুৰীয়ে পোনপটীয়া উত্তৰ দিয়াৰ পৰা বিৰত থাকি কয় যে শিক্ষা হৈছে সংবিধানৰ যুগ্ম সূচীৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰসমূহে চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহ প্ৰত্যক্ষভাৱে পৰিচালনা কৰে। মন্ত্ৰীগৰাকীয়ে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ পুঁজিৰে বা কেন্দ্ৰৰ অধীনত পৰিচালিত বিদ্যালয়সমূহৰ বাহিৰে আন সকলো বিদ্যালয় সংশ্লিষ্ট ৰাজ্য চৰকাৰৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰত পৰে, সেয়েহে বিদ্যালয়সমূহৰ পৰিচালনা আৰু মাচুলৰ গাঁথনি ৰাজ্য চৰকাৰৰ নীতি-নিয়ম অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত হয়।
আনহাতে, এই পৰিসংখ্যাৰ সন্দৰ্ভত ওড়িশাৰ এগৰাকী চৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ শিক্ষকে ভিন্ন মত পোষণ কৰিছে। তেওঁ জনোৱা মতে, চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহে কেতিয়াবা গণেশ পূজা বা বাৰ্ষিক অনুষ্ঠানৰ দৰে কাৰ্যসূচীৰ বাবে সামান্য বৰঙণি সংগ্ৰহ কৰে যদিও নামভৰ্তি বা টিউচনৰ বাবে কোনো মাচুল লোৱা নহয়। শিক্ষকগৰাকীয়ে কয় যে জৰীপটোত হয়তো বিভিন্ন সৰু-সুৰা বৰঙণিক পাঠ্যক্ৰমৰ মাচুল হিচাপে একত্ৰিত কৰা হৈছে, কিয়নো চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহে সাধাৰণতে নিৰ্দিষ্ট অনুষ্ঠানৰ বাবেহে নামমাত্ৰ মাচুল সংগ্ৰহ কৰে। তথাপিও, ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ এই সমীক্ষাৰ তথ্যই বিনামূলীয়া শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইনৰ সফল ৰূপায়ণক লৈ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নৰ অৱতাৰণা কৰিছে।
