ভাৰতীয় সংবিধানৰ ২১ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত ঋতুস্ৰাৱজনিত স্বাস্থ্যবিধিক জীৱনৰ মৌলিক অধিকাৰৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া ঐতিহাসিক ৰায়দানটো কাৰ্যকৰী কৰাৰ ক্ষেত্ৰত চৰম উদাসীনতা প্ৰদৰ্শন কৰা ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহক তীব্ৰ ভৎসনা কৰিছে উচ্চতম ন্যায়ালয়ে। সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয়ে স্পষ্টভাৱে সকীয়াই দিছে যে যদিহে পৰৱৰ্তী শুনানিৰ পূৰ্বে এই নিৰ্দেশনাৰ কাৰ্যকৰীকৰণ সন্দৰ্ভত তথ্য দাখিল কৰা নহয়, তেন্তে সংশ্লিষ্ট ৰাজ্যসমূহৰ মুখ্য সচিবসকলৰ বিৰুদ্ধে আদালত অৱমাননাৰ জাননী জাৰি কৰা হ’ব।
ন্যায়াধীশ জে বি পাৰ্দিৱালা আৰু ন্যায়াধীশ আৰ মহাদেৱনৰ এখন বিচাৰপীঠে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰি প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে যে, “আমি ৰায়দানত উল্লেখ কৰা কথাবোৰ যদি কেৱল কাগজতেই সীমাবদ্ধ হৈ থাকে, তেন্তে কেন্দ্ৰ, ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহে এই মৌলিক অধিকাৰ কেনেকৈ ফলপ্ৰসূ কৰিব?” বিচাৰপীঠখনে উল্লেখ কৰে যে বিশেষকৈ দেশৰ দুৰ্গম অঞ্চলসমূহত ঋতুস্ৰাৱজনিত স্বাস্থ্যবিধিৰ সমস্যাৰ বাবে যাতে কিশোৰীসকলে আধাতে শিক্ষা সাং কৰিবলগীয়া নহয়, সেই উদ্দেশ্যে আদালতে এই গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায়দান প্ৰদান কৰিছিল।
উল্লেখযোগ্য যে যোৱা ৩০ জানুৱাৰীত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায়দানযোগে উচ্চতম ন্যায়ালয়ে সংবিধানৰ ২১ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত জীৱন আৰু ব্যক্তিগত স্বাধীনতাৰ সুৰক্ষাৰ অংশ হিচাপে ঋতুস্ৰাৱজনিত স্বাস্থ্যৰ অধিকাৰক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। ইয়াৰ পাছত যোৱা ১ ছেপ্টেম্বৰত আদালতে ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহক ইতিমধ্যে চিহ্নিত কৰা আসোঁৱাহসমূহ দূৰ কৰি প্রতিবেদন দাখিল কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। কিন্তু ১৩ অক্টোবৰত হোৱা শুনানিৰ সময়ত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ হৈ অতিৰিক্ত ছলিচিটৰ জেনেৰেল ঐশ্বৰ্য ভাটীয়ে আদালতক জনায় যে কেন্দ্ৰই বিষয়টো অত্যন্ত গুৰুত্বসহকাৰে লৈ ৰাজ্যসমূহৰ পৰা তথ্য বিচাৰিছিল যদিও এইপৰ্যন্ত কোনো সঁহাৰি লাভ কৰা নাই।
ৰাজ্যসমূহৰ এনে নীৰৱতাত আশ্চৰ্য প্ৰকাশ কৰি বিচাৰপীঠখনে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক নিৰ্দেশ দিয়ে যে প্ৰতিখন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ সৈতে এই বিষয়টো অতি গুৰুত্বসহকাৰে আলোচনা কৰি এইপৰ্যন্ত গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপসমূহৰ লিখিত তথ্য সংগ্ৰহ কৰিব লাগে। এই ক্ষেত্ৰত ৰাজ্যসমূহক শেষ সুযোগ প্ৰদান কৰি আদালতে গোচৰটোৰ পৰৱৰ্তী শুনানি অহা ১৪ ডিচেম্বৰত ধাৰ্য কৰিছে। উক্ত দিনা যিসমূহ ৰাজ্যই প্রতিবেদন দাখিল নকৰে, সেইসমূহৰ মুখ্য সচিবৰ বিৰুদ্ধে আদালত অৱমাননাৰ প্রক্রিয়া আৰম্ভ কৰা হ’ব বুলি বিচাৰপীঠখনে স্পষ্ট কৰি দিয়ে।
স্মৰ্তব্য যে দেশৰ চৰকাৰী আৰু চৰকাৰী সাহায্যপ্ৰাপ্ত বিদ্যালয়সমূহত ষষ্ঠৰ পৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰীসকলৰ বাবে কেন্দ্ৰৰ ‘স্কুলীয়া ছাত্ৰীৰ ঋতুস্ৰাৱজনিত স্বাস্থ্যবিধি নীতি’ সমগ্ৰ দেশতে কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে দাখিল কৰা এক আবেদনৰ ভিত্তিত জানুৱাৰী মাহত এই ৰায়দান দিয়া হৈছিল। উক্ত নিৰ্দেশনাত চহৰ আৰু গ্ৰামাঞ্চলৰ প্ৰতিখন চৰকাৰী তথা বেচৰকাৰী বিদ্যালয়ত পানীৰ সু-ব্যৱস্থা আৰু গোপনীয়তা থকা ল’ৰা-ছোৱালীৰ পৃথক কাৰ্যক্ষম শৌচাগাৰ নিশ্চিত কৰাৰ লগতে ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়াকৈ ছেনিটাৰী নেপকিন যোগান ধৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল। ১ ছেপ্টেম্বৰৰ শুনানিত কেন্দ্ৰই আদালতক জনাইছিল যে দেশজুৰি বিদ্যালয়সমূহত হাত-মুখ ধোৱাৰ সুবিধা থকা ৩০,৪৫৮ টা পৃথক শৌচাগাৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে আৰু আন ৪,২৩৬ টা নিৰ্মাণাধীন অৱস্থাত আছে।
