উত্তৰ প্ৰদেশৰ সম্ভলত অৱস্থিত ঐতিহাসিক জামা মছজিদক লৈ চলি থকা বিতৰ্কৰ মাজতে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য পোহৰলৈ আহিছে। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগে কেন্দ্ৰীয় তথ্য আয়োগক জনাইছে যে এই মছজিদটো কোনো পূৰ্বৰ গঠন বা মন্দিৰ ভাঙি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে নে খালী মাটিত সজা হৈছে, সেই সম্পৰ্কে তেওঁলোকৰ হাতত কোনো লিখিত ৰেকৰ্ড নাই। হিন্দুস্তান টাইমছৰ এক প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ১৫২৬ চনত নিৰ্মাণ কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা এই মছজিদটোৰ ভূমিৰ মালিকীস্বত্বৰ কোনো প্ৰাচীন নথিপত্ৰও বিভাগটোৰ ওচৰত উপলব্ধ নহয়।
এই সমগ্ৰ বিষয়টো পোহৰলৈ আহে যেতিয়া সত্য প্ৰকাশ যাদৱ নামৰ এজন অধিবক্তাই তথ্যৰ অধিকাৰ আইনৰ অধীনত এ এছ আইৰ ওচৰত কেইবাটাও প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। তেওঁ জানিব বিচাৰিছিল যে মছজিদটো কোনো ধ্বংসাৱশেষৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল নেকি আৰু ইয়াৰ ভূমিৰ মালিক কোন আছিল। ইয়াৰ উত্তৰত এ এছ আইয়ে স্পষ্টকৈ কয় যে তেওঁলোকৰ কাৰ্যালয়ত এনে ধৰণৰ কোনো তথ্য সংৰক্ষিত হৈ থকা নাই। আনকি মছজিদটো চৰকাৰী সুৰক্ষাৰ অধীনলৈ অনাৰ সময়ত ইয়াৰ অৱস্থা কেনেকুৱা আছিল বা ইয়াক লৈ অতীতত কিবা বিবাদ হৈছিল নেকি, সেই সন্দৰ্ভতো বিভাগটোৰ ফাইলত কোনো তথ্য পোৱা নগ‘ল।
অৱশ্যে এ এছ আইয়ে তেওঁলোকৰ নথিপত্ৰৰ ভিত্তিত উল্লেখ কৰিছে যে এই মছজিদটো ১৫২৬ চনত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ১৯২০ চনত এখন চৰকাৰী গেজেট অধিসূচনাৰ জৰিয়তে এই গঠনটোক এ এছ আইৰ সুৰক্ষাৰ অধীনলৈ অনা হৈছিল আৰু তেতিয়াৰে পৰা ইয়াক জামা মছজিদ হিচাপেই জনা যায়। বৰ্তমানৰ স্থিতি অনুসৰি এই স্থানত এখন মছজিদেই আছে বুলিও বিভাগে জানিবলৈ দিছে। ইয়াৰ লগতে বিভাগে জনাইছে যে ২০১৮ চনত মছজিদটোৰ চৌহদত অবৈধভাৱে ষ্টীলৰ ৰেলিং লগোৱাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল, যাক বিভাগে বাধা দিছিল কাৰণ সংৰক্ষিত এলেকাত নতুন নিৰ্মাণ নিষিদ্ধ।
আবেদনকাৰী যাদৱে বিভাগৰ পৰা অধিক তথ্য আশা কৰিছিল যদিও কেন্দ্ৰীয় তথ্য আয়োগে এই আবেদন খাৰিজ কৰে। আয়োগৰ মতে, আৰ টি আই আইনৰ অধীনত চৰকাৰী বিভাগে কেৱল তেওঁলোকৰ হাতত থকা নথিপত্ৰহে দিব পাৰে। যিহেতু এ এছ আইৰ ওচৰত মছজিদটোৰ ইতিহাস বা ভূমিৰ মালিকীস্বত্বৰ পুৰণি ৰেকৰ্ড নাই, গতিকে তেওঁলোকক নতুনকৈ তথ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ বাধ্য কৰিব নোৱাৰি। আয়োগে কয় যে এ এছ আইয়ে ইতিমধ্যে তেওঁলোকৰ হাতত উপলব্ধ থকা সকলো তথ্য প্ৰদান কৰিছে আৰু ইয়াত অধিক হস্তক্ষেপৰ কোনো আইনী ভিত্তি নাই।
মন কৰিবলগীয়া যে সম্ভলৰ এই মছজিদটোক লৈ বিগত সময়ছোৱাত যথেষ্ট উত্তেজনাৰ সৃষ্টি হৈছে। এখন আৱেদনত দাবী কৰা হৈছিল যে এই মছজিদটো এটা প্ৰাচীন হিন্দু মন্দিৰৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই দাবীৰ পাছতে আদালতৰ নিৰ্দেশত এ এছ আইয়ে জৰীপ চলাবলৈ যাওঁতে ২০২৪ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত অঞ্চলটোত হিংসাত্মক পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হয়, য’ত চাৰিজন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। বৰ্তমান এ এছ আইৰ এই নতুন স্পষ্টীকৰণৰ পিছত সমগ্ৰ বিষয়টোৱে আন এক মোৰ লৈছে। আবেদনকাৰীয়ে ২০২১ চনৰ পৰাই এই তথ্য বিচাৰি আছিল আৰু শেহতীয়াকৈ ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত এই গোচৰৰ অন্তিম শুনানি সম্পন্ন হয়।
