পোহৰৰ জৰিয়তে মগজুৰ নিৰ্দিষ্ট স্নায়ু কোষক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পৰা যুগান্তকাৰী প্ৰযুক্তি ‘অপ্ট’জেনেটিক্স’ আৰু ‘লাইট-গেটেড আয়ন চেনেল’ৰ আৱিষ্কাৰৰ বাবে সোমবাৰে ২০২৬ বৰ্ষৰ চিকিৎসা বিজ্ঞান বা শৰীৰতত্ত্বৰ নোবেল বঁটা ঘোষণা কৰা হৈছে। ছুইডেনৰ ষ্টকহমস্থিত কেৰ’লিন্সকা ইনষ্টিটিউটৰ নোবেল এছেম্বলীয়ে এই বৰ্ষৰ সন্মানীয় বঁটাটো যুটীয়াভাৱে বিজ্ঞানী কাৰ্ল ডেইচাৰথ, পিটাৰ হেগেমেন আৰু জৰ্জ নেগেললৈ আগবঢ়াইছে। চলিত বৰ্ষৰ নোবেল সপ্তাহৰ প্ৰথমটো বঁটা হিচাপে ঘোষিত এই আৱিষ্কাৰে বিজ্ঞানীসকলক মগজুৰ অধ্যয়নৰ ক্ষেত্ৰত এক অভূতপূৰ্ব আৰু নিখুঁত উপায় প্ৰদান কৰিছে, যাৰ জৰিয়তে পোহৰ ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্দিষ্ট স্নায়ু কোষক সক্ৰিয় বা নিষ্ক্ৰিয় কৰিব পৰা যায়।
অপ্ট’জেনেটিক্স হৈছে পোহৰৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাব পৰা প্ৰ’টিনৰ ওপৰত আধাৰিত এক বিশেষ প্ৰযুক্তি। বিজ্ঞানী পিটাৰ হেগেমেন আৰু জৰ্জ নেগেলে অণুজীৱৰ দেহত পোৱা পোহৰ-সংবেদনশীল প্ৰ’টিন ‘চেনেলৰ’ডপচিন’ৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ প্ৰতিষ্ঠা কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। গৱেষণাত পোহৰলৈ আহিছিল যে এই প্ৰ’টিনসমূহে কোষৰ আৱৰণত চেনেল বা পথ হিচাপে কাম কৰিব পাৰে, যিবোৰ পোহৰৰ উপস্থিতিত মুকলি হৈ বিদ্যুতায়িত কণা বা আয়ন পাৰ হৈ যোৱাত সহায় কৰে। এই তথ্যৰ ভেটিতেই পৰৱৰ্তী সময়ত বিজ্ঞানীসকলে নিৰ্বাচিত কোষসমূহক পোহৰৰ প্ৰতি সংবেদনশীল কৰি তুলিবলৈ সক্ষম হয়।
পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত এই প্ৰযুক্তিক স্নায়ুবিজ্ঞানৰ জগতলৈ লৈ যোৱাত বিজ্ঞানী কাৰ্ল ডেইচাৰথে মুখ্য ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে। নিৰ্দিষ্ট স্নায়ু কোষ বা নিউৰণত পোহৰ-সংবেদনশীল প্ৰ’টিন সুমুৱাই দি গৱেষকসকলে পোহৰৰ স্পন্দনৰ জৰিয়তে সেই কোষবোৰৰ কাৰ্যকলাপ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পুৰণি পদ্ধতিৰে যিটো নিখুঁত ব্যৱস্থা প্ৰায় অসম্ভৱ আছিল, এই প্ৰযুক্তিয়ে সেই দিশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সফলতা কঢ়িয়াই আনে। মগজুত থকা কোটি কোটি স্নায়ু কোষে এক অতিশয় জটিল নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ইটোৱে সিটোৰ সৈতে যোগাযোগ ৰক্ষা কৰে। অপ্ট’জেনেটিক্সৰ আৱিষ্কাৰৰ পূৰ্বে নিউৰণৰ কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট গোটে সক্ৰিয় হৈ উঠিলে প্ৰকৃততে কি প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি হয়, সেয়া নিৰ্ণয় কৰাটো যথেষ্ট কঠিন আছিল। কিন্তু এই নতুন প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত গৱেষকসকলে নিৰ্বাচিত কোষবোৰ পৰিচালনা কৰি তাৰ ফলাফল তাৎক্ষণিকভাৱে পৰ্যবেক্ষণ কৰিব পাৰে। গৱেষকসকলে ইতিমধ্যে অপ্ট’জেনেটিক্স ব্যৱহাৰ কৰি চলন-ফুৰণ, স্মৃতিশক্তি, আৱেগ আৰু আচৰণৰ সৈতে জড়িত মগজুৰ চাৰ্কিটসমূহৰ বিষয়ে বিস্তৃত গৱেষণা চলাইছে, যিয়ে স্নায়ুতন্ত্ৰৰ কাৰ্যপ্ৰণালীৰ ধাৰণা অধিক গভীৰ কৰি তুলিছে।
বৰ্তমানলৈকে এই প্ৰযুক্তি স্নায়ৱিক ৰোগৰ চিকিৎসা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে প্ৰধানকৈ এক গৱেষণাৰ সঁজুলি হিচাপেহে ব্যৱহাৰ হৈ আছে। অৱশ্যে, গৱেষকসকলে ইয়াৰ সম্ভাৱ্য ক্লিনিকেল প্ৰয়োগৰ ওপৰতো অধ্যয়ন অব্যাহত ৰাখিছে, যাৰ ভিতৰত দৃষ্টিশক্তি ঘূৰাই অনা আৰু স্নায়ুতন্ত্ৰৰ সৈতে জড়িত ৰোগৰ চিকিৎসাৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশো অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। সেয়েহে, ২০২৬ চনৰ এই চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ নোবেল বঁটা কেৱল পোহৰৰ প্ৰতি প্ৰ’টিনৰ সঁহাৰিৰ আৱিষ্কাৰতে সীমাবদ্ধ নহয়, বৰঞ্চ ই এনে এক বৈজ্ঞানিক উত্তৰণক সন্মান জনাইছে যিয়ে গৱেষকসকলক মগজুৰ অভ্যন্তৰত প্ৰৱেশ কৰি একক কোষবোৰে প্ৰকৃততে কি কাম কৰে সেয়া পৰীক্ষা কৰাৰ এক নিৰ্ভৰযোগ্য আৰু নতুন পথ মুকলি কৰি দিছে।
