বহু বছৰৰ অপেক্ষাৰ পিছত দেশত পুনৰ আৰম্ভ হ’ব জনগণনাৰ কাম। ২০১১ চনত শেষবাৰ দেশত জনগণনা হৈছিল। নিয়ম অনুসৰি ২০২১ চনতে এই কাম হোৱাৰ কথা আছিল যদিও ক’ভিড মহামাৰীৰ বাবে সেয়া সম্ভৱ হোৱা নাছিল। এতিয়া নৰেন্দ্ৰ মোদী চৰকাৰৰ সময়ত প্ৰথমবাৰৰ বাবে দেশত জনগণনাৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হ’বলৈ গৈছে।
ইতিমধ্যে এই প্ৰশিক্ষণত কৰ্মীসকলক ঘৰে ঘৰে গৈ তথ্য কেনেদৰে সংগ্ৰহ কৰিব লাগে, সেই বিষয়ে শিকোৱা হৈছে।
আগষ্ট মাহৰ পৰাই জনগণনাৰ প্ৰাথমিক কাম আৰম্ভ হ’ব। প্ৰথম পৰ্যায় চলিব ১ আগষ্টৰ পৰা ১৫ আগষ্টলৈ। এই সময়ছোৱাত হ’ব ‘স্বগণনা’। অৰ্থাৎ প্ৰতিটো পৰিয়ালে নিৰ্দিষ্ট প’ৰ্টেলত নিজৰ তথ্য নিজে পূৰণ কৰিব লাগিব। যদিও এই কাম মূলতঃ পৰিয়ালৰ নিজা দায়িত্ব, তথাপি গণনাকৰ্মীসকলে ইয়াত সহায় কৰিব।
প্ৰশিক্ষণত গণনাকৰ্মীসকলক জনোৱা হৈছে যে আগষ্টৰ প্ৰথম ১৫ দিনত তেওঁলোকে দায়িত্বপ্ৰাপ্ত অঞ্চলত ঘূৰি ঘূৰি ঘৰৰ সংখ্যা, পৰিয়ালৰ সংখ্যা আৰু আন প্ৰয়োজনীয় তথ্য সংগ্ৰহ কৰিব লাগিব। লগতে যিসকল পৰিয়ালে অনলাইন প’ৰ্টেলত তথ্য পূৰণ কৰাত অসুবিধা পাব, তেওঁলোকক সহায় কৰিব লাগিব।
ইয়াৰ পিছত ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৩১ আগষ্টলৈ দ্বিতীয় পৰ্যায় চলিব। এই সময়ত গণনাকৰ্মীসকলে ঘৰে ঘৰে গৈ আগতে দাখিল কৰা তথ্য পৰীক্ষা কৰিব। এই প্ৰাথমিক পৰ্যায় শেষ হোৱাৰ পিছত অহা বছৰৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহজুৰি জনগণনাৰ চূড়ান্ত কাম চলিব।
প্ৰতিজন গণনাকৰ্মীয়ে গড়ে ১৫০ৰ পৰা ১৮০টা ঘৰৰ তথ্য সংগ্ৰহ কৰিব লাগিব। কেৱল ঘৰে ঘৰে গৈ তথ্য লোৱাই নহয়, চেটেলাইট ছবি চাই অঞ্চলৰ মেপিং কৰাৰ কামো গণনাকৰ্মীসকলে কৰিব লাগিব।
এইবাৰৰ জনগণনাত পৰিয়ালসমূহে মুঠ ৩৪টা মূল প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব লাগিব। ইয়াৰ ভিতৰত থাকিব ঘৰৰ নম্বৰ, লোকপিয়ল গৃহ নম্বৰ, ঘৰৰ মজিয়া, বেৰ আৰু ছাদৰ মূল উপাদান, ঘৰৰ ব্যৱহাৰ, ঘৰৰ বৰ্তমান অৱস্থা, পৰিয়ালৰ সংখ্যা আৰু পৰিয়ালত নিয়মিতভাৱে থকা মুঠ সদস্যৰ সংখ্যা।
ইয়াৰ লগতে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ নাম, লিংগ, তেওঁ অনুসূচিত জাতি, অনুসূচিত জনজাতি বা অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত নে নহয়, ঘৰৰ মালিকীস্বত্বৰ তথ্য, বাসযোগ্য কোঠাৰ সংখ্যা আৰু পৰিয়ালত থকা বিবাহিত দম্পতীৰ সংখ্যাও জনাব লাগিব।
খোৱা পানীৰ মূল উৎস, সেই উৎস ঘৰৰ ভিতৰত নে বাহিৰত, পোহৰৰ উৎস, শৌচালয় আছে নে নাই, শৌচালয়ৰ ধৰণ, জল নিষ্কাশন ব্যৱস্থা, ঘৰৰ চৌহদৰ ভিতৰত গা ধোৱাৰ ব্যৱস্থা আছে নে নাই, ৰান্ধনিঘৰ আৰু এলপিজি সংযোগ আছে নে নাই, ৰন্ধনত ব্যৱহৃত মূল ইন্ধনৰ কথাও প’ৰ্টেলত পূৰণ কৰিব লাগিব।
ইয়াৰ উপৰি পৰিয়ালত ৰেডিঅ’ বা ট্ৰেন্সিষ্টৰ, টেলিভিছন, ইণ্টাৰনেট সুবিধা, কম্পিউটাৰ বা লেপটপ, টেলিফোন, মোবাইল বা স্মাৰ্টফোন আছে নে নাই, সেই কথাও জনাব লাগিব। লগতে চাইকেল, স্কুটাৰ, মটৰ চাইকেল, মপেড, চাৰিচকীয়া গাড়ী, জীপ বা মটৰ ভেন আছে নে নাই, সেয়াও তথ্যৰ অংশ হ’ব।
পৰিয়ালত মূলতঃ কি খাদ্য খোৱা হয় আৰু পৰিয়ালৰ মোবাইল নম্বৰো এই তথ্যসংগ্ৰহত অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব। ফৰ্ম পূৰণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত নিৰ্দিষ্ট মোবাইল নম্বৰত অ’টিপি যাব।
এই ৩৪টা মূল প্ৰশ্নৰ অধীনত আৰু কিছুমান উপ-তথ্যও পূৰণ কৰিব লাগিব। যেনে পৰিয়ালত কিমানজন পুৰুষ, কিমানগৰাকী মহিলা, তৃতীয় লিংগ বা ৰূপান্তৰকামী কোনো সদস্য আছে নে নাই, সেই তথ্য জনাব লাগিব। ঘৰৰ মজিয়া, বেৰ বা ছাদৰ ক্ষেত্ৰতো বিভিন্ন শ্ৰেণী থাকিব আৰু পৰিয়ালসমূহে সেই অনুসৰি তথ্য দিব লাগিব।
জনগণনা কেৱল দেশত কিমান মানুহ আছে সেই সংখ্যা জনাৰ কাম নহয়। ইয়াৰ জৰিয়তে দেশৰ মানুহে কেনে পৰিস্থিতিত বাস কৰিছে, তেওঁলোকৰ ঘৰত খোৱা পানী, বিদ্যুৎ, শৌচালয়, ৰান্ধনিঘৰ আদি ন্যূনতম সুবিধা আছে নে নাই, সেই বাস্তৱ ছবিখনো স্পষ্ট হয়।
২০০১ চনৰ জনগণনাৰ তথ্যৰ ভিত্তিত তেতিয়াৰ মনমোহন সিং নেতৃত্বাধীন ইউপিএ চৰকাৰে বিদ্যালয়ত মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি আদিবাসীসকলৰ বনাঞ্চল অধিকাৰ আইন বলৱৎ কৰাৰ দৰে বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ সিদ্ধান্ত লৈছিল। দাৰিদ্ৰ্যসীমাৰ তলত থকা পৰিয়ালক অতিৰিক্ত ৰেচন দিয়াৰ ক্ষেত্ৰতো জনগণনাৰ তথ্যই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল।
দীৰ্ঘ প্ৰায় ডেৰ দশকৰ পিছত দেশত পুনৰ জনগণনা হ’বলৈ গৈছে। এই সময়ছোৱাত দেশৰ জনসংখ্যা কিমান বৃদ্ধি পালে, মানুহৰ জীৱনযাপনৰ মান কিমান সলনি হ’ল, মৌলিক সুবিধাৰ ক্ষেত্ৰত দেশ কিমান আগবাঢ়িল এই সকলো বিষয়ৰ স্পষ্ট ছবি অহা বছৰত পোৱা যাব।
