ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক প্ৰগতিৰ ক্ষেত্ৰত এক ঐতিহাসিক মাইলৰ খুঁটি অৰ্জন কৰা হৈছে। বিশ্ব বেংকৰ শেহতীয়া প্ৰতিবেদন অনুসৰি ২০১১-১২ চনত ২৭.১% চৰম দৰিদ্ৰতাৰ হাৰ ২০২২-২৩ চনত মাত্ৰ ৫.৩% লৈ হ্ৰাস পাইছে। এই সময়ছোৱাত প্ৰায় ২৬.৯ কোটি লোকক চৰম দৰিদ্ৰতাৰ পৰা মুক্ত কৰা হৈছে।
২০১১-১২ চনত ৩৪৪.৪৭ মিলিয়ন লোকে অতি দৰিদ্ৰতাত জীৱন কটাবলগীয়া হোৱাৰ বিপৰীতে ২০২২-২৩ চনত এই সংখ্যা ৭৫.২৪ মিলিয়নলৈ হ্ৰাস পাইছে। বিশ্ব বেংকে এই অভূতপূৰ্ব সফলতাক ভাৰতৰ সংহত উন্নয়ন নীতি আৰু কল্যাণমূলক প্ৰকল্পৰ ফল বুলি উল্লেখ কৰিছে।
দৰিদ্ৰতা হ্ৰাসৰ বাবে নতুন মাপকাঠী (বিশ্ব-বেংক)
বিশ্ব বেংকে (বিশ্ব-বেংকে) এই প্ৰতিবেদনত প্ৰতিদিনে ৩ ডলাৰৰ চৰম দৰিদ্ৰতাৰ বাবে নতুন সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে, যিটো পূৰ্বৰ ২.১৫ ডলাৰৰ সীমাতকৈ কঠোৰ। এই নতুন মাপকাঠীতো ভাৰতে উল্লেখযোগ্য সফলতা দেখুৱাইছে। পূৰ্বৰ প্ৰতিদিনে ২.১৫ ডলাৰ (২০১৭ চনৰ মূল্য)ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি চৰম দৰিদ্ৰতাৰ হাৰ ২০১১-১২ চনত ১৬.২%ৰ পৰা ২০২২-২৩ চনত ২.৩%লৈ হ্ৰাস পাইছে। এই মাপকাঠীৰ অধীনত চৰম দৰিদ্ৰতাত জীৱন কটোৱা লোকৰ সংখ্যা ২০৫.৯৩ মিলিয়নৰ পৰা ৩৩.৬৬ মিলিয়নলৈ হ্ৰাস পাইছে।
নিম্ন মধ্যম আয়ৰ দেশ এখনৰ বাবে প্ৰতিদিনে ৪.২০ ডলাৰৰ দৰিদ্ৰ সীমাৰেখাৰ দিশতো ভাৰতে যথেষ্ট অগ্ৰগতি দেখুৱাইছে। এই পৰিসৰৰ দৰিদ্ৰতাৰ হাৰ ২০১১-১২ চনত ৫৭.৭% আছিল, যিটো ২০২২-২৩ চনত ২৩.৯% লৈ হ্ৰাস পাইছে। ফলত ৩৪২.৩২ নিযুত লোকক ৭৩২.৪৮ নিযুত দৰিদ্ৰতাৰ পৰা মুক্ত কৰা হৈছে।
গ্ৰাম্য আৰু নগৰীয়া দৰিদ্ৰতা হ্ৰাস
বিশ্ব বেংকৰ তথ্য অনুসৰি গ্ৰামাঞ্চল আৰু নগৰ উভয় অঞ্চলৰ দৰিদ্ৰতা হ্ৰাস কৰাত ভাৰতে অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰিছে। গ্ৰাম্য অঞ্চলত চৰম দৰিদ্ৰতা ২০১১-১২ চনত ১৮.৪%ৰ পৰা ২০২২-২৩ চনত ২.৮%লৈ হ্ৰাস পোৱাৰ বিপৰীতে চহৰ অঞ্চলত এই হাৰ ১০.৭%ৰ পৰা ১.১%লৈ হ্ৰাস পাইছে। গ্ৰাম্য-নগৰীয়া দৰিদ্ৰতাৰ ব্যৱধানো ৭.৭ শতাংশ পইণ্টৰ পৰা মাত্ৰ ১.৭ শতাংশ পইণ্টলৈ হ্ৰাস পাইছে, যিয়ে বাৰ্ষিক ১৬% হ্ৰাসৰ ইংগিত দিয়ে।
বহুমাত্ৰিক দৰিদ্ৰতাত অগ্ৰগতি
আয়ৰ উপৰি শিক্ষা, স্বাস্থ্য, অনাময়, খোৱাপানী আৰু বিদ্যুতৰ সুবিধাৰ দৰে ক্ষেত্ৰসমূহ বিবেচনা কৰা বিশ্ব বেংকৰ বহুমাত্ৰিক দৰিদ্ৰতা সূচকাংক (MPI) অনুসৰি ভাৰতৰ অবিত্তীয় দৰিদ্ৰতাও যথেষ্ট হ্ৰাস পাইছে। ২০০৫-০৬ চনত এই সূচকাংক ৫৩.৮% আছিল, যিটো ২০১৯-২১ চনত ১৬.৪% লৈ হ্ৰাস পাইছিল আৰু ২০২২-২৩ চনত আৰু ১৫.৫% লৈ হ্ৰাস পাইছিল। এই অগ্ৰগতি শিক্ষা, স্বাস্থ্যসেৱা, আৰু মৌলিক সেৱাৰ সুবিধা বৃদ্ধিৰ ফল।
প্ৰধান ৰাজ্যসমূহৰ ভূমিকা
পাঁচখন ৰাজ্য যথা উত্তৰ প্ৰদেশ, মহাৰাষ্ট্ৰ, বিহাৰ, পশ্চিম বংগ আৰু মধ্যপ্ৰদেশে ২০১১-১২ চনত ভাৰতৰ অতি দৰিদ্ৰ জনসংখ্যাৰ ৬৫% অংশ গ্ৰহণ কৰিছিল। এই ৰাজ্যসমূহে ২০২২-২৩ চনৰ ভিতৰত দৰিদ্ৰতা হ্ৰাসৰ দুই তৃতীয়াংশ অৰিহণা যোগাইছিল। কিন্তু এই ৰাজ্যসমূহে এতিয়াও ২০২২-২৩ চনত দেশৰ অতি দৰিদ্ৰ জনসংখ্যাৰ ৫৪% আৰু ২০১৯-২১ চনত বহুমাত্ৰিকভাৱে দৰিদ্ৰ জনসংখ্যাৰ ৫১% অংশ গ্ৰহণ কৰিছিল।
প্ৰত্যাহ্বান আৰু সমালোচনা
এই অগ্ৰগতি উল্লেখযোগ্য যদিও বিশ্ব বেংক আৰু একাংশ অৰ্থনীতিবিদে সকীয়াই দিছে যে দৰিদ্ৰ সীমা অতি কম হ’ব পাৰে। দৈনিক ২.১৫ ডলাৰৰ সীমা ৫,২০০ টকাতকৈ কম মাহিলী ব্যয়ৰ সমতুল্য, যিটো বাস্তৱ জীৱনত যথেষ্ট নহ’বও পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও আয়ৰ বৈষম্য এতিয়াও এক প্ৰত্যাহ্বান। বিশ্ব বৈষম্য তথ্যকোষৰ তথ্য অনুসৰি ২০২৩ চনত ভাৰতৰ আয় জিনি সূচকাংক ৫২ৰ পৰা ৬২লৈ বৃদ্ধি পাইছে, আৰু জনসংখ্যাৰ শীৰ্ষ ১০% লোকে তলৰ ১০%তকৈ ১৩ গুণ বেছি উপাৰ্জন কৰে।
