“জল, জংঘল কাৰ? আমাৰ, আমাৰ।” শ্লোগানেৰে ৭ ছেপ্টেম্বৰ, সোমবাৰে ৰাজধানী দিল্লীৰ বাহাদুৰ শ্বাহ জফৰ মাৰ্গ মুখৰিত হৈ পৰে। দেশৰ ১৬খন ৰাজ্যৰ পৰা অহা সহস্ৰাধিক আদিবাসী লোকে ভগত সিং ছহীদ পাৰ্কৰ পৰা উলিওৱা এই সমদলে সাধাৰণ লোকৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে।
আদিবাসী অধিকাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মঞ্চৰ (AARM) অধ্যক্ষ জিতেন্দ্ৰ চৌধুৰী আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় আহ্বায়ক পুলিন বাস্কেৰ নেতৃত্বত উলিওৱা এই সমদল আছিল এক দুদিনীয়া সন্মিলনৰ সামৰণি অনুষ্ঠান। ইয়াৰ পূৰ্বে ৬ ছেপ্টেম্বৰত নতুন দিল্লীৰ কনষ্টিটিউচন ক্লাবৰ মাৱলংকাৰ হলত অনুষ্ঠিত হৈছিল ‘আদিবাসী অধিকাৰ সংগ্ৰাম সন্মিলন’।
সন্মিলন উদ্বোধন কৰি উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ প্ৰাক্তন ন্যায়াধীশ মদন বি. লকুৰে আদিবাসীসকলৰ ভূমি আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদ সুৰক্ষাৰ বাবে থকা পঞ্চম আৰু ষষ্ঠ অনুসূচী, বন অধিকাৰ আইন (FRA) আৰু পেছা (PESA) আইনৰ দুৰ্বল ৰূপায়ণক লৈ তীব্ৰ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ কয় যে বন অধিকাৰ আইন প্ৰণয়নৰ ২০ বছৰ পিছতো গ্ৰাম সভাৰ কৰ্তৃত্বক আওকাণ কৰি আদিবাসীসকলৰ বিৰুদ্ধে সৰু-সুৰা গোচৰ জাপি দিয়াৰ প্ৰৱণতা আজিও অব্যাহত আছে।
কৰ্প’ৰেটৰ স্বাৰ্থত কেনেদৰে আদিবাসীসকলক উচ্ছেদ কৰা হৈছে, তাৰ এক ভয়ংকৰ ছবি সন্মিলনত দাঙি ধৰা হয়। ছত্তীশগড়ৰ হাছদেও অৰণ্য, মধ্যপ্ৰদেশৰ কেন-বেটৱা, কৰ্ণাটকৰ নাগাৰহোল আৰু তেলেংগানাৰ পোলাভাৰম প্ৰকল্পৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া প্ৰতিনিধিসকলে এই সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰে। তেলেংগানাৰ এজন প্ৰতিনিধিয়ে কয়, “কোমৰাম ভীম সংৰক্ষণ বনাঞ্চলৰ নামত ৩৩৯খন জনজাতীয় গাঁও উচ্ছেদ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। চৰকাৰী নিৰ্দেশনাত মিছাকৈয়ে কোৱা হৈছে যে গ্ৰাম সভাৰ জৰিয়তে ৰাইজৰ সন্মতি লোৱা হৈছে।”
২০১৪ চনৰ খাক্সা কমিটীৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ১৯৫১ চনৰ পৰা ১৯৯০ চনৰ ভিতৰত দেশত উন্নয়নমূলক প্ৰকল্পৰ নামত প্ৰায় ৮৫.৪ লাখ আদিবাসীক উচ্ছেদ কৰা হৈছে। কিন্তু ইয়াৰ সঠিক ক্ষতিপূৰণ বা পুনৰ্সংস্থাপনৰ কোনো ব্যৱস্থা আজিকোপতি হোৱা নাই।
সন্মিলনত চাকৰি আৰু শিক্ষাৰ বিষয়টোৱেও গুৰুত্ব লাভ কৰে। ২০১৪ চনৰ পৰা ২০২৪ চনৰ ভিতৰত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ খালী পদৰ সংখ্যা প্ৰায় দুগুণলৈ বৃদ্ধি পাইছে, য’ত কেৱল ৯টা মন্ত্ৰালয়তেই অনুসূচিত জনজাতিৰ বাবে সংৰক্ষিত ১২,০০০ তকৈ অধিক পদ খালী হৈ আছে। আনহাতে, শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত ২০১৮-১৯ বৰ্ষৰ পৰা এতিয়ালৈকে প্ৰায় ৭৯,০০০ চৰকাৰী বিদ্যালয় বন্ধ কৰি দিয়া হৈছে, যাৰ ফলত জনজাতীয় অঞ্চলৰ শিক্ষাৰ্থীসকল আটাইতকৈ বেছি ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। মহাৰাষ্ট্ৰৰ হোষ্টেলসমূহত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুতৌলগা অৱস্থা আৰু মৃত্যুৰ পৰিসংখ্যাও সন্মিলনত তুলি ধৰা হয়।
আদিবাসীসকলৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় আৰু ভাষাৰ ওপৰত নামি অহা সংকটক লৈও সন্মিলনত গভীৰ আলোচনা হয়। ‘জনজাতি সুৰক্ষা মঞ্চ’ৰ দৰে সংগঠনে ধৰ্মান্তৰিত আদিবাসীসকলক অনুসূচিত জনজাতিৰ তালিকাৰ পৰা বাদ দিয়াৰ বাবে চলোৱা অভিযানক তীব্ৰ গৰিহণা দিয়া হয়। ৰাজস্থানৰ জনজাতীয় নেতা প্ৰেম পাৰ্গীয়ে কয়, “ধৰ্মান্তৰকৰণৰ নামত আদিবাসীসকলক তালিকাৰ পৰা বাদ দিয়াৰ দাবী প্ৰকৃততে তেওঁলোকক সংৰক্ষণৰ পৰা বঞ্চিত কৰাৰ এক কৌশল মাত্ৰ।”
(ফটো: ফেচবুকৰ সংগৃহীত)
ভাষিক অধিকাৰ সন্দৰ্ভত প্ৰতিনিধিসকলে ক্ষোভ প্ৰকাশ কৰে যে গণ্ডী, ভিলী বা কক-বৰকৰ দৰে ভাষাসমূহক স্বীকৃতি নিদি কেৱল হিন্দী জাপি দিয়াৰ চেষ্টা চলি আছে। একলব্য বিদ্যালয়সমূহত আদিবাসী ইতিহাসৰ সলনি বলপূৰ্বকভাৱে হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ পূজা আৰু ৰামায়ণ-মহাভাৰতৰ পাঠ দিয়াৰ প্ৰৱণতাকো প্ৰতিনিধিসকলে তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰে।
সন্মিলনৰ সামৰণিত চি পি আই (এম) নেত্ৰী বৃন্দা কৰাতে কয় যে বৰ্তমানৰ চৰকাৰৰ আমোলত আদিবাসীসকলৰ বিৰুদ্ধে এক অঘোষিত যুদ্ধ চলি আছে, য’ত কৰ্প’ৰেট স্বাৰ্থ আৰু হিন্দুত্ববাদী নীতি জাপি দিয়া হৈছে। যোৱা দহ বছৰত ২.১৫ লাখ হেক্টৰ বনাঞ্চল কৰ্প’ৰেটৰ হাতলৈ গৈছে বুলিও তেওঁ অভিযোগ কৰে।
সন্মিলনত চাৰিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত বন অধিকাৰ আইনৰ অধীনত খাৰিজ হোৱা দাবীসমূহৰ পুনৰীক্ষণ, পেছা আইনৰ উচিত ৰূপায়ণ, খালী হৈ থকা সংৰক্ষিত পদসমূহ পূৰণ কৰা আৰু আগন্তুক লোকপিয়লত আদিবাসীসকলৰ নিজা ধৰ্ম অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ বাবে এটা সুকীয়া স্তম্ভ প্ৰদান কৰাৰ দাবী উত্থাপন কৰা হয়। আদিবাসী অধিকাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মঞ্চই অতি শীঘ্ৰেই সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষক সাক্ষাৎ কৰি এই দাবীসমূহ দাখিল কৰিব বুলি জানিবলৈ দিছে।
