স্বাধীনতা দিৱস আহে। ৰাষ্ট্ৰীয় পতাকা উৰে, জাতীয় সংগীতৰ সুৰে আকাশ ভৰে, শিশুৰ হাতত ত্ৰিৰংগা জিলিকে। চহৰ-নগৰ সজাই তোলা হয় পোহৰেৰে। স্বাধীনতাৰ ৮০ বছৰ পূৰ্তিৰ এই ক্ষণত দেশজুৰি গৌৰৱৰ কথা কোৱা হয়। কোৱা হয় কিমান দূৰ আগুৱাই আহিল ভাৰত, কিমান সফলতা অৰ্জন কৰিলে দেশখনে।
কিন্তু প্ৰতিটো স্বাধীনতা দিৱসৰ হুলস্থূলৰ মাজত বহুতে নিৱবে উচুপি থাকে। তেনে এক উচুপনিৰ নাম হ’ল ধেমাজী।
২০০৪ চনৰ ১৫ আগষ্ট। স্বাধীনতা দিৱসৰ পুৱা। ধেমাজী মহাবিদ্যালয়ৰ খেলপথাৰত দেশৰ স্বাধীনতাৰ আনন্দ উদযাপনৰ বাবে সমবেত হৈছিল অগণন মানুহ। মানুবোৰ আহিছিল দেশপ্ৰেমৰ অনুষ্ঠান চাবলৈ, আহিছিল জাতীয় পতাকাৰ সন্মানত মূৰ দোঁৱাবলৈ।
সেই পুৱা উৎসৱৰ মাজতে হঠাৎ আহিছিল এক বিকট বিস্ফোৰণ।
এটা মুহূৰ্ততে স্বাধীনতাৰ উৎসৱ পৰিণত হৈছিল কান্দোনৰ মেলালৈ। যিসকলে কিছু সময় আগলৈকে হাঁহি-মাতি আছিল, তেওঁলোকৰ মাজলৈ নামি আহিছিল মৃত্যু আৰু আতংকৰ নিৰ্মম ছায়া। বহু নিৰীহ মানুহে প্ৰাণ হেৰুৱালে, বহুজন আহত হ’ল। বহু পৰিয়ালৰ বাবে সেই দিনটো তাৰ পাছত আৰু কেতিয়াও ‘স্বাধীনতা দিৱস’ হৈ নাথাকিল।
কাৰণ মৃত্যু কেৱল এজন মানুহৰ মৃত্যু নহয়। এজন পিতৃৰ মৃত্যু মানে এটা শিশুৰ শৈশৱৰ পৰা এটা ছাঁ আঁতৰি যোৱা। এজন সন্তানৰ মৃত্যু মানে এখন মাতৃৰ জীৱনৰ পৰা এখন পৃথিৱী হেৰাই যোৱা। এজন ভাতৃৰ মৃত্যু মানে এখন ঘৰৰ কথোপকথনত চিৰদিনৰ বাবে এখন চকী খালীথৈ থকা। সেয়ে ধেমাজীৰ সেই বিস্ফোৰণক কেৱল এটা পুৰণি ঘটনা বুলি ক’ব নোৱাৰি।
সময় পাৰ হৈছে, কিন্তু স্মৃতিৰ কেলেণ্ডাৰত ১৫ আগষ্ট ২০০৪ এতিয়াও ৰৈ আছে।
স্বাধীনতাৰ অৰ্থ কেৱল বিদেশী শাসনৰ পৰা মুক্তি নহয়। স্বাধীনতাৰ অৰ্থ ভয়মুক্তভাৱে জীয়াই থকাৰ অধিকাৰ। শিশুৱে বিদ্যালয়লৈ নিৰাপদে যোৱাৰ অধিকাৰ। নিজৰ ভাষা, পৰিচয় আৰু মত প্ৰকাশ কৰাৰ অধিকাৰ। আৰু আটাইতকৈ ডাঙৰ কথা-এজন সাধাৰণ নাগৰিকে দেশৰ আটাইতকৈ উৎসৱৰ দিনতো নিজৰ জীৱনটোক লৈ আতংকিত নহৈ থকাৰ অধিকাৰ।
ধেমাজীৰ বিস্ফোৰণে সেয়ে আমাক এটা কঠিন প্ৰশ্ন সুধিব খোজে – আমি কিমান স্বাধীন?
যদি স্বাধীনতাৰ উৎসৱ পালন কৰিবলৈ যোৱা মানুহৰ জীৱনেই সুৰক্ষিত নহয়, তেন্তে কেৱল পতাকা উত্তোলনেই জানো স্বাধীনতাৰ পূৰ্ণ অৰ্থ প্ৰকাশ কৰে?
আজি ৮০ বছৰৰ স্বাধীন ভাৰতত প্ৰযুক্তি আগবাঢ়িছে, মহাকাশলৈ উপগ্ৰহ গৈছে, অৰ্থনীতি ডাঙৰ হৈছে, নতুন নতুন নগৰ গঢ়ি উঠিছে। কিন্তু এখন দেশৰ প্ৰকৃত উন্নতি মানে কেৱল উন্নয়নেই নে? সেই উন্নতিৰ মূল্যায়ন হয় সাধাৰণ মানুহে কিমান নিৰাপদে উশাহ ল’ব পাৰে তাৰ ওপৰত। ধেমাজীৰ স্মৃতিয়ে আমাক সেই কথাই মনত পেলাই দিয়ে।
এই স্মৃতি কোনো সংগঠনৰ বিৰুদ্ধে ঘৃণা জগোৱাৰ বাবে নহয়। এই স্মৃতি হিংসাৰ ৰাজনীতি, প্ৰতিশোধৰ মানসিকতা আৰু নিৰীহ মানুহক লক্ষ্য কৰা যিকোনো উন্মাদনাৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিয়াৰ বাবে।
স্বাধীনতাৰ ৮০ বছৰ পূৰ্তিত সেয়ে ধেমাজীক পাহৰি যোৱাটো উচিত নহয়। শোকক স্মৃতিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব লাগে, আৰু স্মৃতিক দায়িত্বলৈ।
এই ১৫ আগষ্টত ত্ৰিৰংগা উৰক। জাতীয় সংগীত বাজক। শিশুসকলে স্বাধীনতাৰ গান গাওক। কিন্তু সেই আনন্দৰ মাজতে অলপ সময়ৰ বাবে চকু মুদি ধেমাজীৰ সেই পুৱা এটাও মনত পেলাওক – যি স্বাধীনতাৰ উৎসৱৰ মাজত মৃত্যুৰ মুখ দেখিছিল।
কাৰণ এখন জাতিয়ে নিজৰ অতীত পাহৰি স্বাধীন ভবিষ্যৎ নিৰ্মাণ কৰিব নোৱাৰে। ধেমাজীয়ে আজিও সুধি আছে -স্বাধীনতাৰ ৮০ বছৰৰ পাছত আমি কিমানখিনি শিকিলোঁ? আৰু হয়তো সেই প্ৰশ্নটোৰ উত্তৰেই হ’ব আমাৰ বাবে কঠিন পৰীক্ষা।
