গণতন্ত্ৰৰ চতুৰ্থ স্তম্ভ হৈছে সংবাদ মাধ্যম। অৱশ্যে ‘বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ গণতন্ত্ৰ’ ভাৰতত সংবাদ মাধ্যমৰ স্বাধীনতা বিপৰ্যস্ত! অন্ততঃ ২০২৬ চনৰ ‘ৰিপ’ৰ্টাৰ্ছ উইদাউট বৰ্ডাৰছ’ (আৰ এছ এফ)ৰ প্ৰতিবেদনে সেইটোৱেই ইংগিত দিছে। এইবাৰ আৰ এছ এফৰ ‘প্ৰেছ ফ্ৰিডম ইনডেক্স’ত বিশ্বৰ ১৮০খন দেশৰ ভিতৰত ১৫৭ নম্বৰ স্থান লাভ কৰিছে ভাৰতে। যোৱা বছৰৰ তুলনাত (১৫১ নং) ৬ টা স্থান হ্ৰাস পাইছে।
কিন্তু কিয়? কাৰণ, এই গ্লোবেল মিডিয়া নিৰীক্ষণকাৰী সংস্থাটোৱে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ গৈ মোডী চৰকাৰৰ স্বৰূপ উদঙাই দিছে। কোনো লুকঢাক নকৰাকৈয়ে তেওঁলোকে কয় যে ২০১৪ চনত নৰেন্দ্ৰ মোডী ক্ষমতালৈ অহাৰ পিছৰে পৰা ভাৰতীয় সংবাদ মাধ্যমে ‘অঘোষিত জৰুৰীকালীন অৱস্থা’ৰ সন্মুখীন হৈছে। তেওঁৰ কাৰ্যকালত ভাৰতত হিংসা আৰু সাংবাদিকক আক্ৰমণৰ ঘটনা বৃদ্ধি পাইছে।
যিহেতু প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ ঘনিষ্ঠ কেইটামান পৰিয়ালৰ হাতত সংবাদ মাধ্যমৰ মালিকীস্বত্ব প্ৰবলভাৱে কেন্দ্ৰীভূত হৈ পৰিছে, সেয়েহে তেওঁলোক ৰাজনৈতিকভাৱে প্ৰভাৱিত হৈছে। প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ দল বিজেপি আৰু সংবাদ মাধ্যমক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা প্ৰভাৱশালী বৃহৎ পৰিয়ালসমূহৰ মাজত এক চমকপ্ৰদ বুজাবুজি হৈছে। ৰাজনৈতিক হেঁচা আৰু ‘গোডী মিডিয়া’ৰ উত্থানত মূলসুঁতিৰ সংবাদ মাধ্যমৰ বহুত্ববাদী আৰ্হি প্ৰশ্নৰ সন্মুখীন হৈছে।
এইবাৰৰ প্ৰতিবেদনত আৰ এছ এফে পোনপটীয়াকৈ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ নাম লৈও সমালোচনা কৰিছে। ইয়াত কোৱা হৈছে যে নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে সংবাদমেল অনুষ্ঠিত নকৰে। তেওঁ কেৱল সেইসকল সাংবাদিক আৰু ইউটিউবাৰক সাক্ষাৎকাৰ দিয়ে যিয়ে তেওঁক প্ৰশংসা কৰিব। আৰু আনুগত্য প্ৰদৰ্শন নকৰা সাংবাদিকসকলে বিজেপিৰ ট্ৰ’ল বাহিনীৰ পৰা হাৰাশাস্তিৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয়।
কেতিয়াবা তেওঁলোকক আক্ৰমণ কৰা হয়, কেতিয়াবা তেওঁলোকক ৰাষ্ট্ৰবিৰোধী বুলি লেবেল লগোৱা হয়, আনকি অযুক্তিকৰভাৱে গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। সেই সাংবাদিকসকলৰ বিৰুদ্ধে মানহানি, দেশদ্ৰোহ, সন্ত্ৰাসবাদকে ধৰি কঠোৰ আইনৰ অধীনত গোচৰ ৰুজু কৰা হৈছে।
কিন্তু আৰ এছ এফে দাবী কৰিছে যে কেৱল ভাৰততে নহয়, সমগ্ৰ বিশ্বতে সংবাদ মাধ্যমৰ স্বাধীনতা হ্ৰাস পাইছে। ২০২৬ চনৰ প্ৰতিবেদনত দাবী কৰা হৈছে যে ১৮০খন দেশৰ গড় স্ক’ৰৰ পৰা এটা কথা স্পষ্ট হৈছে যে যোৱা ২৫ বছৰত সংবাদ মাধ্যমৰ স্বাধীনতা কেতিয়াও ইমান তললৈ নমা নাচিল। প্ৰথমবাৰৰ বাবে সংবাদ মাধ্যমৰ স্বাধীনতাৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বৰ আধাতকৈ অধিক দেশ ‘গুৰুতৰ’ আৰু ‘অতি গুৰুতৰ’ শ্ৰেণীত পৰিছে।
সংবাদ স্বাধীনতাৰ ক্ষেত্ৰত শীৰ্ষ পাঁচটা স্থানত আচে নৰৱে, নেদাৰলেণ্ড, ইষ্ট’নিয়া, ডেনমাৰ্ক আৰু ছুইডেন। আৰু আটাইতকৈ তলৰ স্থানত আছে চৌদি আৰব, ইৰাণ, চীন, উত্তৰ কোৰিয়া আৰু ইৰিত্ৰিয়া। চীন (১৭৮ নং)ৰ বাহিৰে বাকী চুবুৰীয়া দেশসমূহ ভাৰততকৈ আগবাঢ়ি আছে। যেনে নেপাল (৮৭ নং), শ্ৰীলংকা (১৩৪ নং), ভূটান (১৫০ নং), বাংলাদেশ (১৫২ নং) আৰু পাকিস্তান (১৫৩ নং)।
এই প্ৰতিবেদনত আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ড’নাল্ড ট্ৰাম্পৰ ভূমিকাকো তীব্ৰ সমালোচনা কৰা হৈছে। ২০২৪ চনত আমেৰিকা ‘অতি ভাল’ শিতানৰ পৰা ২০২৬ চনত ‘সমস্যাজনিত’ শিতানলৈ নামি আহিছে। ট্ৰাম্পৰ দেশখন ৭ টা স্থান হ্ৰাস পাই ৬৪ নম্বৰত উপনীত হৈছে।
আৰ এছ এফে ৰাছিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ভ্লাদিমিৰ পুটিনৰ ওপৰতো তীব্ৰ বাক্য়বান নিক্ষেপ কৰি কয় যে পুটিনৰ ৰাছিয়া সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী, বিচ্ছিন্নতা বিৰোধী আৰু উগ্ৰবাদ বিৰোধী আইন ব্যৱহাৰ কৰি সংবাদ মাধ্যমৰ স্বাধীনতাক স্তব্ধ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষজ্ঞ হৈ পৰিছে। সূচকত দেশখন ১৭২ নম্বৰ স্থানত আছে।
