উচ্চতম ন্যায়ালয়ত সবৰীমালা গোচৰৰ শুনানিৰ সময়ত এটা লঘু ধেমালি মুহূৰ্তৰ সৃষ্টি হয় যেতিয়া ন্যায়াধীশ বি. ভি. নাগাৰত্নাই স্পষ্টভাৱে জনাই দিয়ে যে ‘হোৱাটছএপ ইউনিভাৰ্ছিটি’ৰ পৰা অহা কোনো তথ্য বা জ্ঞান অন্তত দেশৰ শীৰ্ষ আদালতত গ্ৰহণযোগ্য নহয়।
বৃহস্পতিবাৰে মুখ্য ন্যায়াধীশ সূৰ্য কান্তৰ নেতৃত্বত ৯ জনীয়া সংবিধান বিচাৰপীঠত ধৰ্মীয় স্বাধীনতাৰ পৰিসৰ আৰু বিভিন্ন ধৰ্মৰ মহিলাৰ সৈতে বৈষম্যমূলক ব্যৱহাৰৰ দীঘলীয়া যুক্তি-তৰ্কৰ সময়ত তেওঁ এই মন্তব্য কৰে।
জ্যেষ্ঠ অধিবক্তা নীৰজ কিষাণ কৌলে যুক্তি দি থকাৰ সময়তে কয় যে জ্ঞান বা প্ৰজ্ঞা যি উৎসৰ পৰাই নাহক কিয় তাক গ্ৰহণ কৰাত কোনো সংকোচ থাকিব নালাগে বুলি কয়। তেওঁ কংগ্ৰেছৰ সাংসদ শশী থাৰুৰৰ এটা প্ৰবন্ধৰ উদ্ধৃতি দিয়ে, য’ত ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ সৈতে জড়িত বিষয়ত ন্যায়িক সংযমৰ কথা কোৱা হৈছিল।
অধিবক্তা কৌলে যুক্তি দিছিল যে আমাৰ সভ্যতা ইমানেই চহকী যে আমি যিকোনো দেশ বা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্য আদৰি ল’ব পাৰো। ইয়াতেই ৰসবোধ টানি আনি ন্যায়াধীশ নাগাৰত্নাই হাঁহি কয়, “কিন্তু হোৱাটছএপ ইউনিভাৰ্চিটিৰ পৰা নহয়।”
ন্যায়াধীশৰ এই মন্তব্যই আদালতৰ কক্ষত হাঁহিৰ খোৰাক যোগায়। অধিবক্তাগৰাকীয়ে অৱশ্যে কৌতুকটোৰ মাজলৈ নগৈ তথ্যৰ উৎসৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়াতকৈ তথ্যৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব বিচৰা বুলি কয়।
অৱশ্যে এই ধেমেলীয়া মুহূৰ্তৰ আঁৰত গভীৰ আইনী বিতৰ্ক চলিছিল। অধিবক্তা কৌলে দাউদী বহৰা সম্প্ৰদায়ৰ মুৰব্বীৰ বাবে যুঁজিছিল। তেওঁৰ মূল যুক্তি আছিল যে সংবিধানৰ ২৬(খ) অনুচ্ছেদৰ অধীনত এটা ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ নিজা ধৰ্মীয় কাম-কাজ চলোৱাৰ অধিকাৰ সদায় ২৫(২)(খ) অনুচ্ছেদৰ অধীনত সমাজ সংস্কাৰ আইনৰ জৰিয়তে দমন কৰা উচিত নহয়। তেওঁ স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে যদি জনশৃংখলা, নৈতিকতা বা জনস্বাস্থ্যৰ বিষয় আছে, তেন্তে সেয়া বেলেগ কথা, কিন্তু কেৱল ‘সামাজিক সংস্কাৰ’ৰ নামত কোনো বিশেষ ধৰ্মীয় প্ৰথা সলনি কৰিব নোৱাৰি।
‘মৰেলিটি’ বা নৈতিকতা শব্দটোৰ ব্যাখ্যা এই বিতৰ্কৰ কেন্দ্ৰবিন্দুলৈ আহিছে। ন্যায়াধীশ আহছানুদ্দিন আমানুল্লাই প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে যে পৰিৱৰ্তিত সময়ৰ লগত সংগতি ৰাখি এই গোচৰত ‘সাংবিধানিক নৈতিকতা’ৰ ধাৰণাটো কিয় প্ৰয়োগ কৰিব নোৱাৰি? ইয়াৰ উত্তৰত অধিবক্তা কৌলে সকীয়াই দিয়ে যে যদিহে প্ৰতিটো ধৰ্মীয় বিষয়ত সাংবিধানিক নৈতিকতা অনা হয় তেন্তে ই প্ৰণয়নকৰ্তাসকলৰ মূল ধাৰণাটোৰ বহু ওপৰলৈকে বিস্তৃত হ’ব। তেওঁৰ মতে সামাজিক নৈতিকতা স্থিৰ কৰিব পাৰি, কিন্তু যিকোনো আপত্তিজনক প্ৰথা ইতিমধ্যে জনস্বাৰ্থৰ বিৰুদ্ধে বুলি গণ্য কৰা হয়, যাৰ বাবে কোনো নতুন মাপকাঠী আমদানি কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।
আদালতে আজি স্বীকাৰ কৰে যে ন্যায়িক মঞ্চত এটা ধৰ্মীয় গোটৰ কোনটো প্ৰথা অপৰিহাৰ্য আৰু কোনটো গৌণ সেইটো নিৰ্ণয় কৰাটো অতি কঠিন, প্ৰায় অসম্ভৱ। মন কৰিবলগীয়া যে ২০১৮ চনত এক ঐতিহাসিক ৰায়দানত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ পাঁচজনীয়া বিচাৰপীঠে ১০ৰ পৰা ৫০ বছৰৰ ভিতৰৰ ঋতুমতী মহিলাক সবৰীমালা মন্দিৰত প্ৰৱেশৰ নিষেধাজ্ঞা উঠাই দিছিল। সেই ৰায়ক প্ৰত্যাহ্বান জনাই এই বৃহত্তৰ বিচাৰপীঠত বৰ্তমান শুনানি চলি আছে, য’ত অনাগত দিনত ধৰ্মীয় স্বাধীনতা আৰু লিংগ সমতাৰ মাজত নতুন ভাৰসাম্য গঢ়ি উঠিব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে।
