ভাৰতীয় সংবিধানৰ ধৰ্মীয় স্বাধীনতাৰ অধিকাৰ কিমান দূৰলৈ বিয়পি আছে আৰু ই জনস্বার্থ বা সামাজিক শৃংখলাৰ ওপৰত স্থান পাব পাৰে নেকি সেই সন্দৰ্ভত এলাহাবাদ উচ্চ ন্যায়ালয়ে এক অতি তাৎপৰ্যপূৰ্ণ ৰায় প্ৰদান কৰিছে। আদালতে স্পষ্টকৈ জনাইছে যে জনসাধাৰণৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট কোনো চৰকাৰী মাটিত অধিকাৰ হিচাপে নামাজ পঢ়া বা ডাঙৰ ধৰ্মীয় সমাৱেশ কৰিব নোৱাৰি। সংবিধানত যি ধৰ্মীয় স্বাধীনতাৰ কথা কোৱা হৈছে সেইটো সদায় জনশৃংখলা আৰু আন লোকৰ অধিকাৰৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখিহে বিচাৰ কৰা হ’ব। এই সংবেদনশীল বিষয়টোত ন্যায়ালয়ৰ এই স্থিতিয়ে সামাজিক শৃংখলা ৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত এক নতুন নিদৰ্শন দাঙি ধৰিছে।
এই সমগ্ৰ গোচৰটোৰ আৰম্ভণি হৈছিল উত্তৰ প্ৰদেশৰ সম্ভল জিলাৰ ইকৌন গাঁৱৰ বাসিন্দা আসীন নামৰ এজন ব্যক্তিৰ আবেদনৰ জৰিয়তে। আবেদনকাৰীয়ে আদালতত দাবী কৰিছিল যে যিখিনি মাটিত তেওঁ নামাজ পঢ়িব বিচাৰিছে সেইখন তেওঁৰ ব্যক্তিগত সম্পত্তি আৰু গতিকে তাত নামাজ পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰশাসনে বাধা দিব নালাগে। তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে ২০২৩ চনৰ এটা গিফট ডিডৰ জৰিয়তে তেওঁ এই মাটিখিনি লাভ কৰিছে। নিজৰ মাটিত উপাসনা কৰাৰ বাবে প্ৰশাসনৰ পৰা আগতীয়াকৈ অনুমতি লোৱাৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই বুলিও তেওঁ আদালতত যুক্তি দিছিল।
অৱশ্যে উত্তৰ প্ৰদেশ চৰকাৰে এই আবেদনৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰে। চৰকাৰী পক্ষৰ যুক্তি আছিল যে ৰাজহ বিভাগৰ নথিত সেই মাটিখিনি আবাদী মাটি বা জনবসতিপূৰ্ণ সাধাৰণ ব্যৱহাৰৰ মাটি হিচাপে লিপিবদ্ধ হৈ আছে। আবেদনকাৰীয়ে মাটিৰ মালিকীস্বত্বৰ কোনো শক্তিশালী প্ৰমাণ দাখিল কৰিব পৰা নাছিল। চৰকাৰৰ তৰফৰ পৰা জনোৱা হৈছিল যে পৰম্পৰা অনুসৰি সেই মাটিত কেৱল ঈদৰ সময়তহে নামাজ পঢ়া হয় আৰু তাত কেতিয়াও বাধা দিয়া হোৱা নাই। কিন্তু এতিয়া আবেদনকাৰীয়ে বাহিৰৰ মানুহ মাতি আনি তাত নিয়মীয়াকৈ ডাঙৰ ধৰ্মীয় জমায়েত কৰিব বিচাৰিছে যাৰ ফলত গাঁৱৰ শান্তি আৰু সামাজিক ভাৰসাম্য বিঘ্নিত হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।
বিচাৰপতি গৰিমা প্ৰসাদ আৰু বিচাৰপতি সৰল শ্ৰীবাস্তৱৰ ডিভিজন বেঞ্চে এই গোচৰটো পৰীক্ষা কৰি কয় যে ব্যক্তিগত উপাসনা আৰু সংগঠিত ধৰ্মীয় সমাৱেশৰ মাজত এক সূক্ষ্ম পাৰ্থক্য আছে। এজন নাগৰিকৰ নিজৰ ঘৰুৱা পৰিৱেশত বা ব্যক্তিগত স্থানত প্ৰাৰ্থনা কৰাৰ পূৰ্ণ অধিকাৰ আছে। কিন্তু যেতিয়াই সেই প্ৰাৰ্থনাই এক বৃহৎ ৰূপ লয় আৰু তাত বহু মানুহৰ সমাৱেশ ঘটে তেতিয়াই ই জনসাধাৰণৰ ব্যৱহাৰৰ চৰিত্ৰ লাভ কৰে। তেনে ক্ষেত্ৰত জনস্বাৰ্থ আৰু শৃংখলাৰ খাতিৰত ৰাষ্ট্ৰই সেই কাৰ্যকলাপ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ সম্পূৰ্ণ ক্ষমতা ৰাখে।
আদালতে অতি কঠোৰ ভাষাত নিৰ্দেশ দিছে যে চৰকাৰী বা সৰ্বসাধাৰণৰ ব্যৱহাৰৰ মাটি কোনো বিশেষ ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ বাবে স্থায়ীভাৱে বা বাৰে বাৰে ব্যৱহাৰৰ উদ্দেশ্যে দখল কৰিব নোৱাৰিব। শান্তি ভংগ হোৱালৈকে আৰক্ষী বা প্ৰশাসনে অপেক্ষা কৰাৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই বুলিও আদালতে জনাইছে। যদি প্ৰশাসনে অনুভৱ কৰে যে কোনো সমাৱেশৰ ফলত সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতি নষ্ট হ’ব পাৰে তেন্তে আগতীয়াকৈ পদক্ষেপ লোৱাটো প্ৰশাসনৰ কৰ্তব্য। সংবিধানৰ ২৫ নম্বৰ অনুচ্ছেদত উল্লেখ থকা ধৰ্মীয় স্বাধীনতা কোনো কাৰণতে জনস্বাস্থ্য বা নৈতিকতা আৰু জনশৃংখলাৰ উৰ্ধত নহয়। আবেদনকাৰীয়ে মাটিৰ মালিকীস্বত্ব প্ৰমাণ কৰাত ব্যৰ্থ হোৱাৰ বাবে এলাহাবাদ উচ্চ ন্যায়ালয়ে এই আবেদন খাৰিজ কৰিছে।
