ভাৰতৰ কৰ্প’ৰেট জগতৰ অন্যতম সৰ্ববৃহৎ আইনী যুঁজ হিচাপে পৰিগণিত হোৱা কৃষ্ণা-গোদাবৰী বেছিন গেছ প্ৰব্ৰজন গোচৰক লৈ বুধবাৰে দেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ শুনানি অনুষ্ঠিত হৈ যায়। এই শুনানিৰ সময়ত ৰিলায়েন্স ইণ্ডাষ্ট্ৰীজ লিমিটেড আৰু ইয়াৰ বিদেশী সহযোগী কোম্পানীসমূহে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ সৈতে চলি থকা এই দীৰ্ঘদিনীয়া বিবাদ সমাধানৰ বাবে মধ্যস্থতাৰ পথ গ্ৰহণ কৰিবলৈ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে। এই গুৰুত্বপূৰ্ণ গোচৰটোৰ শুনানি গ্ৰহণ কৰে মুখ্য ন্যায়াধীশ সূৰ্য কান্তৰ নেতৃত্বত গঠিত এখন বিচাৰপীঠে, য’ত ন্যায়াধীশ জয়মাল্য বাগচী আৰু ন্যায়াধীশ বিপুল এম পঞ্চলীও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।
আদালতৰ কাৰ্যসূচী চলি থকাৰ সময়তে ৰিলায়েন্স আৰু ইয়াৰ সহযোগী কোম্পানীসমূহৰ হৈ হাজিৰ হোৱা অধিবক্তাসকলে বিচাৰপীঠক অৱগত কৰে যে আটাইকেইটা আবেদনকাৰী পক্ষই বুধবাৰেই ভাৰত চৰকাৰলৈ এখন আনুষ্ঠানিক পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰিব। এই পত্ৰৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে চৰকাৰক মধ্যস্থতাৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিবলৈ অনুৰোধ জনাব। ইয়াৰ লগতে কোম্পানীকেইটাই আদালতক অনুৰোধ কৰে যে যেতিয়ালৈকে এই মধ্যস্থতাৰ কোনো স্পষ্ট ফলাফল ওলাই নাহে, তেতিয়ালৈকে এই গোচৰটোৰ ন্যায়িক শুনানি স্থগিত ৰখা হওক। অৱশ্যে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ হৈ হাজিৰ হোৱা এটৰ্নী জেনেৰেল আৰ ভেংকটৰমণীয়ে কোম্পানীসমূহৰ এই দাবীৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰে। তেওঁ আদালতক জনায় যে বৰ্তমান এই শুনানি প্ৰক্ৰিয়া অব্যাহত ৰাখিব লাগে আৰু যদিহে চৰকাৰ আৰু কোম্পানীসমূহৰ মাজত মধ্যস্থতাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো ইতিবাচক অগ্ৰগতি হয়, তেন্তে চৰকাৰে নিজে আদালতক সেই বিষয়ে অৱগত কৰিব।
উভয় পক্ষৰ যুক্তি শুনাৰ পিছত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে বৰ্তমানৰ বাবে শুনানি স্থগিত ৰাখিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। আদালতে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে যদিহে পক্ষসমূহে সফল মধ্যস্থতাৰ মাধ্যমেৰে কোনো সহমতত উপনীত হৈ আদালতৰ ওচৰলৈ আহে, তেন্তে গোচৰটোৰ স্থায়ী নিষ্পত্তি কৰিব পৰা যাব। বিচাৰপীঠে মন্তব্য কৰে যে যদিহে আলোচনাৰ জৰিয়তে সফল মধ্যস্থতা সম্ভৱ হয়, তেন্তে সেয়া অতি ভাল কথা হ’ব আৰু তাৰ পিছত আদালতে গোচৰটো বন্ধ কৰি দিব। উল্লেখযোগ্য যে যোৱা ১৯ মে’ৰ পৰা উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এই গোচৰটোৰ চূড়ান্ত শুনানি গ্ৰহণ কৰি আছে। ৰিলায়েন্স ইণ্ডাষ্ট্ৰীজ, বিপি এক্সপ্ল’ৰেশ্যন আলফা লিমিটেড আৰু নিকো লিমিটেডে দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ এক ৰায়ক প্ৰত্যাহ্বান জনাই এই আবেদন দাখিল কৰিছে। দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ে যোৱা ১৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৫ ত প্ৰদান কৰা এটা ৰায়ৰ জৰিয়তে পূৰ্বৰ একক ন্যায়াধীশৰ বিচাৰপীঠৰ সিদ্ধান্ত খাৰিজ কৰিছিল, যিয়ে পূৰ্বতে ৰিলায়েন্স আৰু ইয়াৰ সহযোগী কোম্পানীসমূহৰ সপক্ষে অহা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মধ্যস্থতা ট্ৰাইবুনেলৰ ৰায় বাহাল ৰাখিছিল।
এই সমগ্ৰ বিতৰ্কৰ মূল কাৰণ হৈছে কৃষ্ণা-গোদাবৰী বেছিনৰ পৰা গেছ প্ৰব্ৰজন বা গেছ উলিওৱাৰ প্ৰক্ৰিয়া। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল যে ৰিলায়েন্স আৰু ইয়াৰ সহযোগী কোম্পানীসমূহে এনে কিছুমান গেছ ভাণ্ডাৰৰ পৰা গেছ আহৰণ কৰিছিল, যিবোৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ কোনো আইনী অধিকাৰ তেওঁলোকৰ নাছিল। চৰকাৰে এই অনিয়মৰ বাবে হোৱা ক্ষতিৰ বিপৰীতে কোম্পানীসমূহৰ পৰা ১.৫৫ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ জৰিমনা বা ক্ষতিপূৰণ দাবী কৰিছিল। কিন্তু পৰৱৰ্তী সময়ত অৰ্থাৎ ২০১৮ চনৰ জুলাই মাহত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মধ্যস্থতা ট্ৰাইবুনেলে দুই-এক বহুমতৰ আধাৰত ভাৰত চৰকাৰৰ এই বৃহৎ দাবী খাৰিজ কৰি দিয়ে। ট্ৰাইবুনেলে ৰিলায়েন্স আৰু ইয়াৰ অংশীদাৰসকলৰ সপক্ষে ৰায়দান কৰাৰ উপৰিও তেওঁলোকক চৰকাৰৰ তৰফৰ পৰা ৮.৩ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰ ক্ষতিপূৰণ দিবলৈহে নিৰ্দেশ দিছিল, যাক পৰৱৰ্তী সময়ত চৰকাৰে উচ্চ ন্যায়ালয়ত প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল।
